İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma kararı dünyayı nasıl etkiler?

Petrol fiyatları, jeopolitik belirsizliklerin ve arz endişelerinin enerji piyasalarına yön vermesiyle cumartesi günü son altı ayın en yüksek seviyesine çıktı.

İsrail'in, İran'a yönelik saldırısının ardından tırmanışın keskin bir şekilde süreceği öngörülüyor.

Küresel gösterge Brent ham petrol vadeli işlemleri, an itibarıyla varil başına yaklaşık 73 dolara yükselerek psikolojik 70 dolar eşiğinin üzerine güçlü bir teknik kırılma gerçekleştirdi.

Brent petrolün fiyatı cuma günü günlük bazda yüzde 2,65 artarken, aylık yükseliş oranı yüzde 9,24 ’e ulaştı.

Dünya ham petrolünün yaklaşık beşte biri, en dar noktası sadece 40 km genişliğinde olan, İran'ın kontrolündeki Hürmüz Boğazı 'ndan geçiyor.

Peki, İran Hürmüz Boğazı 'nı kapatabilir mi?

Olası bir kapatma kararı dünyayı nasıl etkiler?

NE KADAR PETROL TAŞINIYOR?

Veri analiz firması Vortexa 'ya göre, Hürmüz Boğazı'ndan geçen yıl, ortalama günde 20 milyon varilden fazla ham petrol, kondensat (genellikle doğal gazdan üretilen düşük yoğunluklu bir sıvı) ve yakıt geçti.

Bu, deniz yolları üzerinden taşınan yıllık yaklaşık 600 milyar dolarlık enerji ticaretine denk geliyor.

İran , Suudi Arabistan , Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Irak ile birlikte ham petrolünün büyük kısmını, çoğu Asya'ya olmak üzere, Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç ediyor.

Su yolundaki herhangi bir aksama, küresel petrol teslimatında önemli gecikmelere ve fiyatlar üzerinde anında zincirleme etkiye neden olabilir.

CAYDIRICI BİR KOZ Analistler, İran için Hürmüz Boğazı'nı kapatmanın, nükleer silaha sahip olmaya benzer bir caydırıcı güç olarak görüldüğünü söylüyor.

Uluslararası toplum uzun süredir İran'ın askeri nükleer program arayışına karşı çıkıyor.

Büyük güçler de defalarca, Tahran'ın stratejik coğrafi konumunu küresel enerji arzını boğmak için kullanmasına izin vermeyeceklerini dile getirdi.

Uzmanlar genellikle İran'ın boğazı geçici olarak bloke edebileceğini tahmin ediyor.

Ancak birçok kişi, ABD ve müttefiklerinin askeri yollarla deniz trafiğinin akışını hızla yeniden sağlayabileceğinden de, aynı derecede emin.

İRAN, BOĞAZI NASIL KAPATABİLİR?

ABD Kongre Araştırma Servisi 'nin 2012 tarihli bir raporuna göre, İran Hürmüz Boğazı'nda kademeli adımlar atabilir.

Raporda, bu adımlar şöyle sıralanmıştı: Hürmüz Boğazı'nda seyir yasağı ilan etmek, ancak bu yasağı ihlal etmenin sonuçlarını açıkça belirtmemek.

Boğaz'dan geçen gemilerin denetlenebileceğini veya ele geçirilebileceğini ilan etmek.

Geçen gemilere uyarı ateşi açmak.

Belirli gemileri askeri güçle hedef almak.

Hürmüz Boğazı'na ve Basra Körfezi'ne deniz mayınları döşemek.

Ticari ve askeri gemileri hedef almak için denizaltılar ve füzeler kullanmak.

Yunanistan bandıralı Adriande adlı tanker, 1987'de İran-Irak savaşı sırasında İranlıların saldırısına maruz kalmıştı İran-Irak savaşında İran, petrol tankerlerine karşı İpekböceği füzeleri konuşlandırdı ve Körfez sularına deniz mayınları döşedi.

Bu mayınlardan biri, USS Samuel B Roberts gemisine isabet etti.

ABD misillemede bulundu.

İran, Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatmayı başaramadı ancak gemi sigorta primlerini önemli oranda artırdı.

Bu da Körfez çıkışında tıkanıklığa neden oldu.

EN ÇOK HANGİ ÜLKELER ETKİLENİR?

Vortexa 'nın araştırmasına göre, Suudi Arabistan Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 6 milyon varil ham petrol ihraç ediyor.

Bu, komşu ülkelerin herhangi birinden daha fazla.

ABD Enerji Bilgi İdaresi 'nin (EIA) tahminine göre, 2024 yılında Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve kondensatın yüzde 84 'ünün ve sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 83 'ünün Asya pazarlarına gittiği tahmin ediliyor.

EIA; Çin , Hindistan , Japonya ve Güney Kore'nin boğazdan geçen ham petrolün en büyük ithalatçıları arasında olduğunu belirtiyor.

EIA'ya göre, Amerika Birleşik Devletleri 2024 yılında boğazdan günde yaklaşık 500 bin varil ham petrol ve kondensat ithal etti.

Bu, toplam petrol ithalatının yaklaşık yüzde 7'sini ve petrol tüketiminin yüzde 2'sini oluşturuyor.

Aynı raporda, yerli üretimin ve Kanada 'dan yapılan ithalatın artmasıyla, ABD'nin Körfez ülkelerinden ham petrol ithalatının o sene neredeyse son 40 yılın en düşük seviyesine gerilediği belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı'ndan taşınan petrolün Avrupa'ya düşen toplam payının ise günde 1 milyon varilden az olduğu görülüyor.

Tüm bu bilgiler ışığında; Arap ve Asya ülkelerinin, son çatışmada İsrail ile siyasi ittifak kuran ABD veya Avrupa güçlerinden daha fazla zarar göreceği anlaşılıyor.

Birçok Asya ülkesi İran ile iyi, hatta yakın ilişkilerini sürdürüyor.

ÇİN'İN ETKİSİ Çin, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrolün en büyük tüketicilerinden biri.

Bu petrolün önemli kısmı İran tarafından küresel piyasa fiyatlarının altında satılıyor.

Bu da Tahran için ABD yaptırımlarıyla başa çıkmasına yardımcı olan hayati bir ekonomik can damarı.

EIA, Çin'in 2024 yılında İran'ın küresel piyasalara ihraç ettiği petrolün yaklaşık yüzde 90'ını satın aldığını tahmin ediyor.

İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Sekreteri Firouzabadi 'ye göre, Hürmüz Boğazı kapatılırsa, kayıplardan ilk etkilenen ülke Çin olacak ve bu nedenle müzakereler Çin için de önemli.

İran petrolünün büyük tüketicisi olan Pekin'in, petrol fiyatlarındaki herhangi bir artışı veya nakliye yollarındaki aksamaları memnuniyetle karşılaması pek olası değil.

Çin'in, bu hayati enerji koridorunun herhangi bir şekilde kapatılmasını önlemek için tüm diplomatik ağırlığını kullanması beklenebilir.

CNBC'ye konuşan enerji danışmanlığı şirketi Outlook Advisors'ın ortağı Anas Alhajji , Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının muhtemelen İran'ın düşmanlarından çok müttefiklerine zarar vereceğini söyledi.

Anas Alhajji, Onlar [İranlılar] önce kendilerine zarar verecek bir şey yapmak istemiyor dedi.