Pakistan-Afganistan çatışması: Gerilimin tarihi neye dayanıyor?

Pakistan hükümeti yetkilileri, iki ülke arasındaki sınır ötesi saldırıların tırmanmasıyla birlikte Afganistan'ın Kabil, Kandahar ve Paktika şehirlerine yeni bir dizi saldırı başlattıklarını açıkladı.27 Şubat Cuma günü erken saatlerde gerçekleşen saldırılar, Taliban yönetiminin Perşembe gecesi sınır yakınlarındaki Pakistan karakollarına karşı büyük bir saldırı başlattığını duyurması sonrasında geldi.İki ülke, sınır ötesi çatışmaların ardından ekim ayında kırılgan bir ateşkes anlaşması imzalamıştı, ancak son günlerde çatışmalar yeniden alevlendi.Her iki taraf da son çatışmalarda birbirlerine ağır kayıplar verdirdiklerini iddia ediyor.Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ülkesinin "herhangi bir saldırgan amacı ezme konusunda tam kapasiteye sahip olduğunu" söylerken, Savunma Bakanı Hawaja M.

Asif, Taliban hükümetine "açık savaş" ilan etti.Taliban, perşembe günkü "büyük ölçekli" operasyonun, bu hafta başlarında en az 18 kişinin öldüğünü iddia ettiği saldırılara yanıt olarak başlatıldığını açıkladı.Peki, bu gerilimin tarihsel kökenleri neye dayanıyor ve çatışmaların ardındaki faktörler neler?Zorlu bir tarih Son dönemde Pakistan ve Afganistan arasındaki ilişkiler çalkantılara sahne oldu. 2021'de ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinden önce, Kabil'deki eski hükümet, İslamabad'ı, Pakistan topraklarından planlandığını söyledikleri Taliban saldırılarını kolaylaştırmakla suçluyordu.Bu dönemde Pakistan, Taliban ile bağlantısı olduğunu reddetti ve dönemin bir Pakistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü suçlamaları "saçma" diye tanımladı.Pakistan, ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinin ve Taliban'ın hızla iktidara dönmesinin yolunu açan Doha Anlaşması'nın müzakeresinde önemli bir rol oynamıştı.1996-2001 arasında Afganistan'daki ilk iktidar döneminde Taliban hükümetini resmen tanıyan birkaç ülkeden biriydi.Ancak son gerilimler, Taliban'ın Afganistan'da yeniden iktidara gelmesine rağmen, iki ülke arasındaki ilişkilerin kırılganlığını gözler önüne seriyor.

İslamabad, "Pakistan Talibanı" diye de bilinen Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP) örgütünün Afganistan'daki üslerinden ülkeye saldırılar düzenlediğini ve Kabil yönetiminin bunları durdurmak için hiçbir şey yapmadığını söylüyor.Eski Pakistanlı diplomat Masood Khan BBC'ye yaptığı açıklamada "Taliban Afganistan'da iktidara geldikten sonra Pakistan, TTP gibi örgütlerin eskisi gibi destek görmeyeceğini ve sınır koşullarının iyileşeceğini ummuştu ama öyle olmadı" dedi.Bu belki de şaşırtıcı değil.Afganistan-Pakistan ilişkilerini yakından takip eden gazeteci Sami Yousafzai "Diğer hükümetlerin aksine, Afgan Talibanı olağan bir hükümet değil.

Tarihsel olarak TTP ile bağlantılı bir grup olarak iktidara geldiler" diye konuştu."Pakistan, Afgan Talibanı'nın TTP'yi ortadan kaldıracağına veya Afganistan'dan kovacağına inanıyorsa bu beklenti gerçekçi değil" diye ekledi.Geçen yıl ekim ayında Afganistan Dışişleri Bakanı Amir Khan Muttaqi, Yeni Delhi'yi ziyaret etmiş ve ülkesiyle Pakistan'ın rakibi Hindistan arasındaki diplomatik ilişkileri yeniden kurmuştu.Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Muhammad Asif, aynı günlerde Geo News kanalına verdiği bir röportajda Afganistan'ı "Delhi için vekalet savaşı yürütmekle" suçladı.Hindistan, Afganistan içindeki Pakistan karşıtı unsurları desteklediğini hep reddetti.

Ancak Yousafzai gibi gözlemciler, Hindistan ile Afganistan arasındaki diplomatik yakınlaşmayı Pakistan için "sembolik bir yenilgi" olarak nitelendiriyor.Gözlemciler, Hindistan'ın bölgeye yatırım yapmayı hedeflediğini, Taliban'ın ise bölgedeki ülkelerle ilişkiler kurarak tecridi sona erdirmeye çalıştığını söylüyor.Ancak Yousafzai, bunun kolay olmadığını belirtiyor ve "Hindistan'ın Taliban hükümetine pratik destek sağlama yeteneği sınırlı çünkü Kabil katı bir cihatçı ideolojik sistem altında faaliyet gösteriyor" dedi.Bu, İslamabad için bir nebze rahatlatıcı olabilir.

Diğer ülkeler ne diyor?

Birleşmiş Milletler yetkilileri, son gerginliğin tırmanmasından duydukları endişeyi dile getirdi ve çözüm için diyalog ve diplomasi çağrısında bulundular.Çin Dışişleri Bakanlığı, durumdan "derinden endişe duyduğunu" duyurdu.

Her iki tarafı da "farklılıkları ve anlaşmazlıkları diyalog ve müzakere yoluyla çözmeye" çağırdı.

Komşu İran, iki ülke arasında diyaloğu kolaylaştırmaya hazır olduğunu duyurdu.

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, her iki tarafı da "farklılıklarını iyi komşuluk ve diyalog yoluyla çözmeye" davet etti.Pakistan, Afganistan ile 2.600 kilometrelik bir sınıra sahip.

Durand Hattı olarak da bilinen bu sınır, 1893 yılında İngilizler tarafından keyfi çizilmişti.

Sınır hattı Afganistan ve sınırın her iki tarafında yaşayan milyonlarca Peştun açısından tartışmalı bir konu.

Aynı zamanda bu durum, bazı gözlemcileri devam eden gerilimin bu sınır tartışmasıyla ilgili olduğunu düşünmeye itiyor.

Her gün binlerce insan bu sınırı geçiyor.

Hükümetlerin arasındaki ilişki nasıl olursa olsun, sınırın her iki tarafında da yaşayan aşiretlerin ailevi ve sosyal bağları bulunuyor.

Bu durum iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesini daha acil kılıyor.BBC Global Journalism ve BBC News Hintçe, habere katkıda bulundu.