İnsan özgür müdür? Akıl ve irade ilişkisi: Din bir arzu büyütendir

İnsan iradesi meselesi, hem kelam geleneğinde hem de tasavvuf düşüncesinde en çok tartışılan başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.

Asırlardır tartışma konusu olan insanın özgürlük bilinci ve din arasındaki ilişkisi A Haber'de Tahir İnan'ın sunduğu Sahur Vakti programında ele alındı.

İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof.

Dr.

Ekrem Demirli, özgürlük üzerinden insanın iç dünyasındaki arzu, akıl ve irade arasındaki denklemi değerlendirdi.

DİN ARZU GÜCÜMÜZ İLE İLGİLİ NE SÖYLER?

MERAK VE DÜŞÜNCE DÜNYASI İnsanı araştırmacı yapan temel duygunun merakını dile getiren Ekrem Demirli, düşünce dünyasındaki yolculuğunun ortaokul yıllarındaki irade tartışmalarıyla devam ettiğini hatırlattı.

Dindarlığın düşünceyi diri olarak kullandığını ifade eden Demirli, 'Din insan merakının tahrikini iktiza eder.

Dindarlık meraklarımızı tahrik eder; bize yeni sorular, yeni görüşmeler ve bizi normalde hiç aklımıza gelmeyecek konularla donanımsız yakalayarak muhasebe yapmaya zorlar' kullandı.

İNATÇILIK MI PRENSİPLER Mİ?

İnsanın niyetindeki ikilemlere ve kavramsal yanılgılara değinen Demirli, 'inatçılık' ile 'prensiplilik' arasındaki ince çizgiye dikkat çekti.

Duyguların ve aklın iradesi üzerinde farklı yansımalarını anlatan Demirli, 'İnatçılık duygusallıkla ilgili bir oluşum, akılla ilgili olduğunda ise ya da ilke deriz.

Bir adama nesnelerinde aslında buna zihnen gelişmişmiş prensipte çalıştırılmakta olduğunu aktardı.

Akıl yetenekleriyle hareket ederken, duygularla hareket eder' sözleriyle aktardı.

İÇİMİZDEKİ İKİ İRADE: DÜRTÜ VE AKIL İnsanın kendi içindeki çatışmalarını 'yap' ve 'yapma' diyen büyük iradeyi örneklendiren Demirli, bu durumun dini düşüncelerin tartışmal konusu olduğunu belirtti.

Demirli, 'İçimizde aslında evvelemirde olanların tümü talep ve istek duygusudur.

Bunlara total olarak 'iştiha' ya da 'şehvet' deriz.

Freud buna libido demiştir ancak Müslüman düşünürler bunu total bir istek gücü olarak görüyor.

İnsan için asıl sorunu, bu yapabileceğileri yönetebilecek bir iradenin varlığıdır' değerlendirmesinde bulundu.

MODERN DÜNYAYA CEVAP: DİN BİR ARZU BÜYÜTENDİR Modern dünyaya yönelik en büyük eleştirilerinden birinin 'arzuları öldürüldüğünü' söyleyen Ekrem Demirli, bu bakış açısının yanlışlığını ortaya koydu.

İslam düşüncesinin arzuya bakışını özetleyen Demirli, 'Modern dünya dini bir arzu katili gibi görmüş.

Oysa din bir arzu büyümektedir.

Dinin amacı arzu gücümüzün yetiştirilmesi veya katledilmesi değil; derlenip toparlanarak, aradaki bariyerlerin kaldırılarak güçlendirilmesidir' kullanıldı.

Arzu'nun gücünün ancak büyük gayelerle büyüyebileceğini ifade eden Demirli, dinin insana sunduğu büyük güçlerin arzu gücünün geliştiğini sözlerine ekledi.

A HABER UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN