Türkiye'den Yunanistan-Chevron enerji anlaşmasına tepki

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis'in 11 Şubat'ta Ankara'ya yaptığı ziyaretten beş gün sonra Amerikan Chevron şirketiyle Akdeniz'de hidrokarbon arama anlaşması yapması Ankara-Atina arasında yeni bir tartışmaya neden oldu.Ankara, bunun Türkiye-Libya arasında 2019'da yapılan deniz yetkilendirme anlaşmasını fiilen ihlal ettiği görüşünde.Türkiye'nin tepki gösterdiği anlaşma, Yunanistan hükümeti ile ABD'li Chevron arasında 16 Şubat'ta imzalandı.

Tarafların yaptığı açıklamalara göre Yunanistan, son dönemde Akdeniz'e ilgi gösteren Chevron ile Girit adası ve Mora Yarımadası'nın güneyinde toplam dört blokta hidrokarbon arama anlaşması imzaladı.Anlaşmaya göre, Chevron ile Yunanistan enerji şirketi HelleniQ Energy toplam 47 bin kilometrekarelik bir alanda petrol ve doğalgaz arayacak.Anlaşma, Yunanistan parlamentosunda onaylanmasının ardından yürürlüğe girecek.Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, 22 Şubat'ta yaptığı açıklamada, anlaşmayı Atina'nın hidrokarbon arama sürecinin kapsamlı bir yeniden başlangıcı olarak tanımladı ve benzer adımların devam edeceğini kaydetti.Akdeniz'de İsrail, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Mısır'la işbirlikleri olan ve aktif süreçlerde yer alan Chevron, Şubat ayında Türkiye ve Suriye ile de mutabakat muhtıraları imzalamıştı.Atina ile Chevron arasında imzalanan anlaşmayı Türkiye-Yunanistan eksenine taşıyan açıklama ise 19 Şubat'ta Milli Savunma Bakanlığı kaynaklarınca yapıldı.Haftalık basın brifinginde konuşan bakanlık kaynakları, Atina-Chevron anlaşmasının Türkiye'nin "deniz yetki alanlarını doğrudan etkilememekle birlikte uluslararası hukuka ve iyi komşuluk ilişkisine aykırılık oluşturduğunu" kaydetti.Kaynaklar, Atina'nın imzaladığı anlaşmanın Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan Deniz Yetki Alanlarına İlişkin Mutabakat Muhtırası'nın ihlal ettiğini ve bu nedenle "hukuksuz" olduğu yorumunu yaptı.Aynı kaynaklar, "Yunanistan'ın bu tek taraflı ve hukuksuz faaliyetlerine karşı Libya makamlarının girişimlerde bulunması için gerekli desteği sağlamaya devam ediyoruz" bilgilendirmesini de yaptı.Yunanistan Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis ise Yunanistan'ın uluslararası hukuka uygun şekilde aktif bir politika izlediğini, kimsenin de bunu sorgulayamayacağını kaydetti.Türkiye ve Libya dışişleri sessizSavunma Bakanlığı kaynaklarının yaptığı açıklamayı farklı kılan unsurlardan biri benzer bir tepkinin Dışişleri Bakanlığı'ndan kurumsal olarak ya da bir Türk yetkiliden bireysel olarak tekrarlanmaması oldu.Normal koşullarda Yunanistan'ın Ege veya Akdeniz'in tartışmalı noktalarında attığı adımlar veya aldığı siyasi kararlara Ankara, ilgili tüm kurumların katılımıyla yanıt veriyor.Savunma Bakanlığı kaynaklarının açıklamasının diğer önemli bir unsuru ise Libya'nın da Atina-Chevron anlaşmasına karşı girişimde bulunması için gerekli desteğin sağlanmaya devam edilmesi oldu.Libya'nın BM tarafından tanınan Trablus merkezli hükümetinden, Yunanistan-Chevron anlaşmasına ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.Türkiye - Libya anlaşmasıYunanistan'ın Chevron ile anlaşmada belirlediği blokların bir bölümü Libya'nın 2025'te BM'ye bildirimde bulunduğu deniz yetkilendirme sahalarını da kapsıyor.Ancak Libya'da yönetimin doğuda Bingazi ve batıda Trablus merkezli olarak ikiye bölünmüş olması ve tarafların stratejik konularda farklı pozisyonlarda yer alması Trablus'un başta Türkiye ile yapılan anlaşmalar olmak üzere uluslararası konulardaki gücünü azaltan bir unsur olarak görülüyor.Bu kapsamda en önemli sorunlardan biri, Libya'da yasamayı temsil eden ve Bingazi'nin kontrolündeki Temsilciler Meclisi'nin Türkiye-Libya 2019 muhtırasını onaylamamış olması.Türkiye son dönemde Bingazi yönetimiyle de ilişkileri normalleştirme ve temsilciler Meclisi'nden deniz yetkilendirme anlaşmasının onaylanmasını sağlama amacında.Türkiye'nin Yunanistan ile Chevron arasındaki anlaşmaya tepki göstermesinin en temel nedenleri arasında son 10 senede Doğu Akdeniz'de giderek sertleşen rekabet geliyor.

Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti'nin İsrail ve Mısır ile deniz yetkilendirme anlaşmaları sonrasında hidrokarbon arama ve çıkarma faaliyetlerine hız vermesi ve bu süreçte Türkiye ile Kıbrıs Türk toplumunu dışlamaları Ankara açısından önemli bir stratejik kayıp olarak görülüyor.Türkiye, bu adıma 2019 senesinde Libya ile deniz yetkilendirme anlaşması imzalayarak yanıt verdi ve Trablus ile iyi ilişkiler neticesinde Libya'nın kara ve denizde belirlediği bölgelerde hidrokarbon arama ve çıkarma lisansı elde etti.Yunanistan'ın girişimleri sonucunda AB, geçen sene aldığı bir kararla Türkiye-Libya deniz yetkilendirme anlaşmasını uluslararası hukukun ve Yunanistan'ın egemenlik haklarının ihlali olarak tanımlamıştı.Ankara - Atina ilişkilerinde yeni dönemYunanistan ile Chevron arasındaki anlaşmanın Ankara-Atina arasında bir süredir askıya alınan diyalog sürecinin yeniden başlatılmasının hemen ardından gelmesi de dikkat çeken bir durum oldu.Yunanistan Başbakanı Miçotakis, son iki senede birkaç kez ertelenen Ankara ziyaretini 11 Şubat'ta yaptı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile 6.

Yüksek Düzeyli İşbirliği Konsey toplantısına başkanlık etti.Görüşmelerde, Ege'den kaynaklanan temel sorunlara ilişkin bir ilerlemenin kaydedilmesine karşın taraflar, ılımlı mesajlar verdiler ve gerilimden uzak durma niyetlerini ortaya koydular.

Ancak buna rağmen Miçotakis ve Erdoğan, ülkelerinin egemenliklerinden taviz vermeyeceklerini, hak ve çıkarlarını savunacaklarını kaydettiler.Erdoğan, 23 Şubat'ta toplanan Bakanlar Kurulu toplantısının ardından yaptığı açıklamada, Yunanistan Başbakanı ile Ankara'da yaptığı görüşmeye atıfta bulundu."Görüşmelerimizde iki ülke arasındaki münasebetlerimizin yanı sıra, Ege ve Akdeniz'e ilişkin tutumlarımızı değerlendirme imkânı bulduk.

İmzaladığımız belgelerle ilişkilerimizin ahdî zeminini pekiştirdik" ifadelerini kullandı.Erdoğan, Yunanistan-Chevron anlaşmasına yer vermediği açıklamasında, genel olarak dış politika ilkesinden bahsederken, "Anlaşmazlıklardan düşmanlık üretmek gayretinde değiliz.

İhtilafları büyütmenin, sorunları derinleştirmenin hesabı içinde değiliz.

Ülkelerin egemenlik haklarına saygı gösterirken, herkesten de bizim hak ve hukukumuza saygılı davranmalarını bekliyoruz" diye konuştu.