Zenginlik genetik mi? Prof. Dr. Oytun Erbaş'tan çok tartışılacak zenginlik formülü

Zengin olmanın tek yolu zengin bir ailede dünyaya gelmek mi yoksa sıradan bir vatandaş da para kazanabilir mi?

Sıradan bir vatandaşın kendi sosyokültürel seviyesinden çıkma ihtimalinin %2 olduğunu vurgulayan Prof.

Dr.

Oytun Erbaş, Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş'a, para kazanma motivasyonundan 'ahlı para' uyarısına kadar ekonomi gündemini sarsacak açıklamalarda bulundu.

Zenginlik genetik midir?

Prof.

Dr.

Oytun Erbaş: Zenginlik şöyle bir şey.

Yani ne kadar değil desek de genetik paterni var.

Çünkü zenginlik iki şey üstünde kurulmuş bir şey.

Biri biraz obsesif olma, takıntılı olma.

Çünkü para biriktirmen gerekiyor.

Ya da eşya biriktirmen, yani değerleri biriktirmen gerekiyor.

Bugün bir adam düşünsene; üç kuşak öncesinden bir pul koleksiyonu yapan yoksa ya da tabiri caizse çöp ev yoksa, yani birileri biriktirmiş.

Çöpü biriktirmiş, pulu biriktirmiş ve öbürü de parayı biriktirmiş.

Onun için genetik paterni var biriktirmede.

İkinci özelliği: bekleyebilen insanlar zengin olur.

Yani parayı harcayamazsın.

Şöyle yapacaksın: Bugün 5 lira mı harcayayım yoksa yatırım mı yapıp 100 lira mı yapayım?

O zaman bekleyebileceksin.

Dürtülerini kontrol edebilen, bekleyebilen insanlar...

Bunlar eğitimle olsa bile genetik paterni çok yüksek.

Bunun en güzel örneği şu: Şizofreni olmak toplumda %1.

Şizofreni aile seni büyütürse bu %2'ye çıkıyor.

Şizofreni aileden doğarsan, normal bir aile büyütürse %9.

Bak, yani gen çevreden etkili.

Hem şizofreni aileden doğup bir de seni şizofreni aile büyütürse %16’lara çıkıyor.

ZENGİN OLMA İHTİMALİNİZİ HESPLAYABİLİRSİNİZ O zaman zenginlik şu: Sen zengin bir aileden doğarsan, bir de seni o zengin aile büyütürse sen zengin oluyorsun.

Ama buradan şunu anlayabiliriz: Bütün psikiyatrik alışkanlıkların genetik paterni çok yüklü.

Genle doğuyorsun.

O zaman sen fakir bir aileden doğup zengin olabilme şansın var ama kısıtlı.

Bunu da bilmek lazım.

Ve yapılan çalışmalarda dünyada zenginlerin %90–92’si zengin çocuğu.

Burada kast sistemi ortaya çıkıyor zaten.

Yani sen biraz kaderine mahkûm oluyorsun.

Bu denklemi kırmak mümkün mü?

Nasıl kırılabilir?

Prof.

Dr.

Oytun Erbaş: Şimdi bunu kırabilenler de vardır belki.

Şöyle: Bir insanın kendi sosyokültürel seviyesinden çıkma ihtimali %2.

Yani kendi kazancı, büyüdüğü ev, şartlar… Bunlar çok küçük bir miktar.

Yani şunu söylemek lazım: Bir insanın kendi level’ından çıkması için korkunç, insanüstü çalışması gerekiyor.

Bu şöyle bir şey değil: “Ben oturup iki tane soru çözdüm, üniversite kazandım.” şeklinde olacak bir şey değil.

Yani siz bir torna ustasının çocuğuysanız, araba fabrikası yapmak için 100 torna ustası gibi çalışmanız gerekiyor.

Dil öğreneceksiniz, tornacılığı bileceksiniz, tornacının yanında motoru öğreneceksiniz.

Kat ve kat çok çalışmanız gerekiyor.

Onun için gençlere şunu öğretmek lazım: Kendi seviyenizden çıkmak için 100x gerekiyor. %2’yi nasıl kıracaksınız?

Onun için şunu söylemek lazım: Hayallerle değil, gerçeklerle muhatap olmanız gerekiyor.

Bunu bilmek lazım.

Peki milyoner olan insanların doğuştan taşıdığı özellikler var mı?

Prof.

Dr.

Oytun Erbaş: Zengin insanların doğuştan taşıdığı özellikler var.

Başta da belirttiğimiz gibi bir kere zengin aileden olmaları zenginlik riskini artırıyor.

Küçük yaştan itbaren iyi okullara gitmeleri… Ne yazık ki zengin olmakla eğitim birbiriyle orantılı.

Bu kısır bir döngüye giriyor.

Eğitimliler zengin oluyor, zenginler eğitimli oluyor.

İkinci önerme: disiplin ve başarı.

Zenginler disiplinli oluyor, disiplinliler zengin oluyor.

Yine aynı döngü.

Mesela zenginler daha uzun yaşıyor.

Neden?

Parası olduğu için değil, eğitimli olduğu için esasında.

Bu eğitim ona çok şeye ulaşmasını sağlıyor, parası olduğu için.

ZENGİNLİK PARADOKSU SENİ DAHA YÜKSEĞE TAŞIYOR Tabii zengin olduğu için özgüveni oluyor.

Özgüveni olduğu için daha iyi dostluklar kurabiliyor ve işin ehli olarak kabul ediliyor.

Yani bir kısır döngü oluşturuyoruz aslında.

Zenginlik paradoksu seni daha yükseğe taşıyor.

Para parayı çeker, doğru.

ZENGİN OLMANIN ÜÇ ŞARTI İşin özüne geliyoruz: Zengin insanların en büyük özelliği ailevi olarak zengin olmaları, ailevi olarak özgüvenli olmaları ve disiplinli olmaları.

Mesela ilkokulda yapılan çalışmalarda ilk okumayı öğrenenler zengin çocukları.

Neden?

Çünkü zengin çocukların stresi yok, evde ikinci gündemleri yok.

Tek gündemleri okumayı öğrenmek.

Ama fakir aile çocuklarının tek gündemi okumayı öğrenmek değil.

Belki limon satmak, belki aileyi geçindirmek, belki evi süpürmek, belki kaygı.

Demek ki burada da şu anlaşılıyor: “Doğduğun ev kaderindir” Bu doğrudur.

Peki sıradan bir vatandaş doğru hamlelerle zengin olabilir mi?

Prof.

Dr.

Oytun Erbaş: Tabii ki olabilir.

Ama bu yatırımla değil. “5 lira yatırayım, 10 olsun, 10 olsun 100 olsun.” Bu mümkün değil.

Bir insanın para kazanması için, aileden yoksa, küçük yaştan beri para kazanmayı öğrenmesi gerekiyor.

Esnaflığı, ticareti öğrenmesi gerekiyor.

Eğer helal yoldan kazanacaksanız.

SIRADAN BİR İNSANIN ZENGİN OLMASI İÇİN İLK ŞART Onun için siz ne okursanız okuyun, doktor da olsanız, mühendis de olsanız, küçüklükten beri bir ticaret ehlinin yanında olmanız lazım.

O zaman fakirlerin tek zengin olma şansı ticaret erbabı olmak.

Küçükken beri ticareti öğrenmiş olmaları gerekiyor.

Bir nevi doktor olacaksın ama iyi bir doktor esnaf olacaksın.

Mühendis olacaksın ama esnaf olacaksın.

Yoksa şansın olmuyor.

Bu da yine aileye dayanıyor.

Seni esnafın yanına çırak verdiler mi ya da ailen esnaf mıydı?

Mesela baban küçük bir esnaf olabilir ama ondan esnaflığı öğrenmişsindir.

Sen daha çok mal satarsın, daha çok para kazanırsın.

Denklemi oradan kurman gerekiyor.

ZEKA İLE ZENGİNLİK ARASINDA DÜZ BİR ORANTI YOK Peki zekânın buradaki görevi ne kadar?

Prof.

Dr.

Oytun Erbaş: Zekâ çözüm sağlar ama çok zenginler çok zeki diye bir şey yok.

Zekâ ile zenginlik arasında düz bir orantı yok.

Ama zeki insanlar daha iyi eğitim aldığı için zekâ puanları daha iyi çıkar.

Bu doğuştan getirilen bir özellik olmayabilir; daha iyi eğitim gördükleri için olabilir.

Parası olan ailelerin çocukları daha zeki gibi duruyor.

Çünkü daha eğitimliler.

Küçükken dadıyla büyümüş, dil öğrenmiş, destek almış.

Öbür çocuk öyle değil.

Bu da fırsat eşitsizliğini getiriyor.

Eskiden fırsatlar daha eşitti.

Şimdi eşit değil.

Çok eşitsizlik var.

Bir çocuk Amerikan okullarında okuyor, Fransızca öğreniyor, test teknikleri öğreniyor, özel matematik dersi alıyor.

Diğeri tarlada çalışıyor.

Bu iki çocuk nasıl yarışacak?

Zenginler çocuklarını zenginlerle okula gönderdiği için çocuğun zengin arkadaşları oluyor.

Sonra büyüyünce zengin arkadaşlarıyla alışveriş yapıyor.

Sen o zengin adamı nasıl tanıyacaksın?

O zaten tanıyor.

Aynı okulda okudular.

Senin çocuğun kimi tanıyor?

Manavı, kasabı...

PARA KAZANMAYA MOTİVE OLAN İNSANIN PARA KAZANDIĞINI GÖRMEDİM Peki dezavantajlı bir vatandaşın para kazanma motivasyonu için ne önerirsiniz?

Prof.

Dr.

Oytun Erbaş: Para kazanmak insanı dominans yapan bir şey.

Ama para kazanmaya motive olan insanın para kazandığını görmedim.

Motivasyon şu olmalı: İşini iyi yapmalı!

Önce işini iyi yapacaksın.

Sonra keşfedileceksin.

Bir de özgüven olmazsa olmaz.

PARA KAZANMA DENKLEMİ Para kazanma denklemi şu: İşini iyi yapmak × özgüven.

Özgüven ya satış ya pazarlama olacak.

Marketing zekâdır.

Dünyanın en yetenekli insanı olabilirsin ama yaptığın işi satamazsan başarılı olamazsın.

Kendini satmayı öğrenmelisin.

İfade etmeyi öğrenmelisin. “Ben bu işi yaparım.” demelisin.

Yapamayabilirsin ama yaparım diyeceksin.

Çünkü bu seni motive eder.

Hayallerin olması gerekiyor.

Mesela “Benim 1 milyon dolarım olsun” Bu şu an bir hayal. 1 milyonla başlarsın, 100 bin olur.

PARA KAZANMAMIŞSAN PARA KAZANAMAZSIN Zengin olmak istediğini söyleyen birine soruyorum: “Ne kadar para kazandın?” aha başlamadım bile diyor.

Pazartesinin geleceği pazardan belli.

Para kazanmamışsan para kazanamazsın.

Para kazanacak adam küçükken belli olur.

Limon satıyor, su satıyor.

Parayı kazanmayı öğreniyor.

Para kazandıkça motivasyon artar.

Para parayı getirir. 10 liran olur, 20 olsun istersin.

Katma değeri artırırsın.

Limon satmak yerine limonata yaparsın.

Sonra kabuğundan pektin üretirsin.

Gıda mühendisliği okursun.

Limonatayı ayrı, pektini ayrı satarsın.

Devamlı işi ileri taşırsın.

AHLI PARA PATLAR Mesela dedem pazarcıydı.

Onun yanında ticareti öğrendim.

Öğrenmeseydim zengin olamazdım.

Net bilgi.

Doktorluk hizmet sektörü.

Hastanın neyini alacaksın?

Adam hasta gelmiş.

Bir de 'ah'lı para alıyorsun.

Ahlı para patlar.

Onun için doktorluk yanında başka iş yapmam gerektiğini anladım.

Mesela ilaç endüstrisine girdim.

UCUZ İŞ PARA KAZANDIRMAZ Zenginliğin bir özelliği var: Ucuz iş para kazandırmaz.

Düğme satarak zengin olamazsın.

Pahalı işler yapacaksın.

Kimsenin yapmadığı işler.

Düğme sat ama ilk sen sat.

İlk yapan kazanır.

İlk kokoreççi kazanır, sonra açanlar kazanamaz.

YouTube’da ilk yapanlar kazandı.

Bitcoin’i ilk alanlar kazandı.

İlkler kazanır.

Ortada dutluk yokken alacaksın.

Yoksa zengin olunmuyor.