ABD Yüksek Mahkemesi, Trump'ın küresel gümrük vergilerini reddetti

ABD Yüksek Mahkemesi Cuma günü, Başkan Donald Trump'ın ulusal acil durumlar için tasarlanmış bir yasayı kullanarak uyguladığı kapsamlı tarifeleri iptal etti; bu karar, Trump'ın yetkisine dair en tartışmalı iddialarından birini reddederek küresel ekonomi için büyük etkiler taşıyor.

Trump, ithal mallara uygulanan vergiler olan tarifeleri ana ekonomik ve dış politika aracı olarak kullandı.

Bu tarifeler, Trump'ın başkanlığının ikinci döneminde başlattığı küresel ticaret savaşının merkezindeydi; ticaret ortaklarını uzaklaştırdı, finansal piyasaları etkiledi ve küresel ekonomik belirsizlik yarattı.Trump'ın tarifeleri önümüzdeki on yılda ABD için trilyonlarca dolar gelir getirmesi öngörülüyordu; dünyanın en büyük ekonomisine sahip ABD bu fırsattan yararlanacaktı.Trump yönetimi 14 Aralık'tan beri tarife toplama verisi paylaşmadı.

Ancak Penn-Wharton Bütçe Modeli ekonomistleri Cuma günü, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) temelli Trump tarifelerinden toplanan miktarın 175 milyar dolardan fazla olduğunu tahmin etti.

Yüksek Mahkeme'nin IEEPA temelli tarifelere karşı kararıyla bu miktarın iade edilmesi gerekebilir.ABD Anayasası vergi ve tarifeleri çıkarma yetkisini Kongre'ye, başkana değil verir.

Ancak Trump, Kongre onayı olmadan neredeyse her ABD ticaret ortağına IEEPA'yı çağırarak tarifeleri dayattı.

Trump bazı ek tarifeleri bu davada söz konusu olmayan diğer yasalarla getirdi.

Hükümet verilerine göre Ekim-ortala-Aralık arası, Trump tarifelerinden elde edilen gelirin yaklaşık üçte birini bunlar oluşturuyor.IEEPA, bir başkanın ulusal acil durumda ticareti düzenlemesine izin verir.

Trump, IEEPA'yı tarifeler için kullanan ilk başkan oldu; ikinci döneminde ofise döndüğünden beri göçmenlere yönelik katı önlemler, federal ajans yetkililerinin kovulması, yerli askeri konuşlandırmalar ve denizaşırı askeri operasyonlar gibi alanlarda yürütme yetkisinin sınırlarını agresif şekilde zorladı.Trump tarifeleri ABD ekonomik güvenliği için hayati olarak nitelendirdi; onsuz ülkenin savunmasız ve mahvolacağını öngördü.

Kasım'da muhabirlere, tarifeleri olmadan "dünyanın bize güleceğini, yıllardır bize karşı tarife kullandıklarını ve bizi sömürdüklerini" söyledi.

ABD'nin Çin dahil diğer ülkeler tarafından istismar edildiğini belirtti; Çin dünyanın ikinci büyük ekonomisi.Yüksek Mahkeme Kasım'da davayı dinledikten sonra Trump, tarifelerde aleyhine karar çıkarsa alternatifleri değerlendireceğini söyleyip muhabirlere "ikinci oyun planı geliştirmemiz gerekecek" dedi.Hazine Bakanı Scott Bessent ve diğer yetkililer, Trump'ın tarifelerinin çoğunu korumak için diğer yasal gerekçeleri kullanacaklarını belirtti.

Bunlar arasında ABD ulusal güvenliğini tehdit eden ithal mallara tarife izni veren yasal madde ve ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi'nin Amerikan ihracatçılarına haksız ticaret uygulaması kullananlara misilleme tarifesi izin veren madde var.Bu alternatifler IEEPA'nın sağladığı esneklik ve sert etkiyi sunmuyor; Trump tarifelerinin tam kapsamını zamanında yeniden üretemeyebilir.Trump'ın herhangi bir ticaret ortağının mallarına ulusal acil durum gerekçesiyle anında tarife koyma yeteneği diğer ülkelere karşı kaldıraç sağladı.

Dünya liderlerini milyarlarca dolar yatırım sözü veya ABD şirketlerine geliştirilmiş piyasa erişimi içeren ticaret anlaşmaları için Washington'a koşturdu.Ancak Trump'ın dış politikada tarife sopası olarak kullanması birçok ülkeyi kızdırdı; en yakın müttefikler dahil.IEEPA tarihsel olarak düşmanlara yaptırım uygulamak veya varlıklarını dondurmak için kullanıldı, tarife için değil.

Yasa tarifeleri özellikle belirtmez.

Trump Adalet Bakanlığı IEEPA'nın acil durumları ele almak için ithalatı "düzenleme" yetkisi verdiğini savunarak tarifeye izin verdiğini öne sürdü.Kongre Bütçe Ofisi mevcut tüm tarifelerin (IEEPA temelli dahil) önümüzdeki on yılda yıllık 300 milyar dolar getireceğini tahmin etti.ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre mali 2025 gümrük vergisi net geliri (30 Eylül'de biten) rekor 195 milyar dolara ulaştı.2 Nisan'da Trump'ın "Kurtuluş Günü" dediği tarihte, ABD ticaret açıklarını ulusal acil durum olarak nitelendirerek çoğu ticaret ortağından ithal mallara "karşılıklı" tarifeleri IEEPA ile duyurdu; ABD on yıllardır ticaret açığı veriyordu.2025 Şubat-Mart'ta Trump IEEPA'yı Çin, Kanada ve Meksika'ya sıkça istismar edilen ağrı kesici fentanyl ve yasadışı uyuşturucu kaçakçılığını ulusal acil durum göstererek tarife getirdi.Trump tarifeleri taviz koparmak, ticaret anlaşmalarını yeniden müzakere etmek ve Brezilya'nın eski başkanı Jair Bolsonaro'yu yargılaması, Hindistan'ın Rusya-Ukrayna savaşını fonlayan Rus petrolü alması, Kanada Ontario eyaletinin anti-tarife reklamı gibi ticaret dışı siyasi konularda öfkesini cezalandırmak için kullandı.IEEPA Kongre tarafından geçirildi, Demokrat Başkan Jimmy Carter tarafından imzalandı.

Önceki yasaya göre başkana ek sınırlar koydu.Tarife davaları üç ayrı davayı kapsıyordu.Washington merkezli ABD Federal Devre Temyiz Mahkemesi bir davada ithalat yapan beş küçük işletmeyi, diğerinde Arizona, Colorado, Connecticut, Delaware, Illinois, Maine, Minnesota, Nevada, New Mexico, New York, Oregon ve Vermont eyaletlerini haklı buldu.Ayrı bir davada Washington merkezli federal yargıç, Learning Resources adlı aile şirketi oyuncak firmasını haklı gördü.