ABD bin pişman: 1972 Nixon-Mao görüşmesi

Siyaset yapmanın ve olan biteni anlamanın, giderek zorlaştığı bir dönüşüm sürecindeyiz.

O nedenle de dostu düşmanı iyi tanıyıp anlamak, her zamankinden bile daha fazla önem taşımaktadır.

Dost görünüp en büyük düşmanlığı yapanlar olabileceği gibi, düşman görünüp, pratikte dost olarak hizmet verenler de olacaktır.

Bu hem kişiler bazında hem de devletler bazında böyledir binlerce senedir ve böyle de kalacaktır önümüzdeki bin yıllarda da.

Bu girişi neden yaptık?

Bugün dünyada her olan bitene hala renk vermekte olan ABD’nin hem bölgemizde hem de dünyamızda neler yapmaya çalıştığına dair, muazzam bir kafa karışıklığı olduğunu görünce, kendi çapımızda durum tahlili yapmak gereğini duyduk.

Onun için de ABD’nin özellikle de Çin ve gelişen Asya konusunda, birbiriyle çelişiyor gibi görünen, ama kendi içinde önemli ölçüde tutarlılık taşıyan siyasetlerinin yaratılış şekli ve metotları üzerine bir deneme yapmak istedik. 1972: TÜM DÖNÜŞÜMLERİN ANASI ABD Başkanı Nixon’un Çin Halk Cumhuriyeti ile ilgili o çok meşhur 1972 açılımı, belki de bugünün dünyasını en derinden etkileyen ve hala da gelişmelere rengini veren bir olay olmuştu.

ABD, milyarlık Çin nüfusunun “liberal demokrasiye” dönüştürülüp, ABD ekonomisi için muazzam bir pazar olacağına karar verdiği için, Çin Halk Cumhuriyeti’ni, hele de Başkan Mao’nun o çok keskin anti-Amerikancı söylemlerinin de ortasında, dünya için bir devrim niteliğindeki o girişimi yapabildi.

Ve o gün başlayan Çin-Amerikan ilişkilerindeki yumuşama ve karşılıklı ilişki, yepyeni bir dünyanın doğum habercisi rolünü oynasa da o günlerde henüz bu fazla anlaşılamamıştı.

Aradan geçen 50 senelik süreç sonunda, Nixon-Mao görüşmesinin son zamanların ABD siyasilerinin, belki de “en fazla pişmanlık duydukları” bir görüşme ve açılım olduğunu bugün daha iyi anlamaktayız.

ÇHC’nin 2026’daki ulaştığı ekonomik, siyasi ve sosyal başarılar, ABD siyasilerinin hemen her katmanında depremler yarattı ve bir bakıma ne yapılması gerektiği konusunda da büyük kafa karışıklıklarına yol açtı. ‘ÇİN’İ KİM KAYBETTİ’ TARTIŞMALARI 1949’daki Çin devriminden sonra, uzun seneler ABD ve Batı’da “Çin’i Kim Kaybetti” tartışmaları yaşanmıştı.

Bunun sonucunda da bu hatayı tekrar etmeden, Çin’i geri kazanmak için Çin ile “engagement=ilişki” stratejileri üzerinde çalışıldı. 1972’deki Nixo ve Mao görüşmesi, ABD düşünce kuruluşlarının “American Engagement Strategy” adını verdikleri “Çin ile ilişkilerin geliştirilmesi” fikrinin sonucu yapılmıştı.

Bu stratejiye göre şu 4 amaç saptanmıştı: 1.

Çin ekonomisinin ve teknolojisinin modernleştirilmesi 2.

Çin’in siyasi ve sosyal olarak liberalleştirilmesi 3.

Çin’in dünya liberal sistemine entegre edilip sosyalleştirilmesi 4.

Süreklilik kazanan şekilde farklı mesleklerden insanlara karşılıklı olarak değişim sağlanması ABD’NİN ÇİN’E KARŞI PRATİK TAKTİKLERİ Bu Strateji ile saptanan amaçları başarı ile yerine getirmek için de şu 7 taktik oluşturulup sürdürülmüştü: 1.

Bürokrasileri evlendirip devletten devlete kurumsallaşma 2.

Toplumdan topluma, her iki ülke toplumlarının bağlarını geliştirme 3.

Çin Halk Cumhuriyeti’nde sivil toplumu geliştirmek 4.

ÇHC ekonomisin dünya pazarlarına açılmasını sağlayıp, sosyalist ekonomiyi yok etmek 5.

Çin’de yerel yönetimlerin güçlendirilmesi 6.

Batının adalet ve legal sisteminin ÇHC’de kabulünü ve uygulanmasını sağlamak 7.

Çinli öğrencilerin ABD üniversitelere kabulünü ve eğitimini sağlayıp, Çin’e geri döndüklerinde Çin toplumunu liberalleşme yönünde değiştirmelerini amaçlamak Çin ile ilişkilerin geliştirilmesi tezini yaratan ve savunan “Engagement Koalisyonu”, Çin’deki devrimci gelişmeleri yavaşlatmak ve durdurmak için, “Containment Stratejisi” adını verdikleri ve Sovyetler Birliğinin yok edilmesinde başarı ile kullandıkları stratejiyi hayata geçirdiler.

Bunun için de, daha Kennedy zamanında bile (1963’te öldürüldü), buna uygun şekilde Çin ile ilişkilerin ısıtılması çalışmaları başladı.

ABD DEVLETİ NİXON’U ÇİN’E GÖNDERİR 1967’de Fulbright Senato Dış İlişkiler Komitesi, Quaker Amerikan Arkadaşlık Komitesi, Amerikan Ticaret Odası gibi devlet kurumları ve Çin-ABD ilişkileri üzerine Milli Komite, Bilim Adamlarının İletişimi Komitesi, ABD-Çin Ticareti için Milli Komite adlarındaki önder