Haber Detayı
Astronomide tesadüfen keşfedilen 10 büyük bilimsel dönüm noktası
Astronomide tesadüfen yapılan keşifler, evreni anlama biçimimizi kökten değiştirdi. Uranüs’ten karanlık enerjiye kadar bilim tarihine yön veren 10 beklenmedik uzay keşfi.
Gökbilimciler çoğu zaman evrende belirli bir hedefi incelemek için gözlem yapar.
Ancak evrenin uçsuz bucaksız ve hâlâ tam olarak çözülememiş yapısı, zaman zaman kimsenin aramadığı keşiflerin ortaya çıkmasına yol açar.
Bu beklenmedik keşiflerin bir kısmı, planlanan çalışmalardan çok daha büyük bilimsel sonuçlar doğurmuştur.
İşte astronomi tarihine yön veren, tamamen tesadüfen keşfedilmiş 10 önemli kozmik bulgu.
Uranüs’ün keşfi (1781) 1781 yılının baharında İngiliz astronom William Herschel, İkizler Takımyıldızı’nda yavaş hareket eden soluk bir cisim fark etti.
O dönemde yıldız katalogları hazırlayan Herschel, bu nesnenin bir kuyruklu yıldız olduğunu düşündü.
Ancak yapılan ek gözlemler, cismin gökyüzünde düzenli bir yörünge izlediğini ortaya koydu.
Finli-İsveçli astronom Anders Johan Lexell’in hesapladığı yörünge, bunun yeni bir gezegen olduğunu gösterdi.
Böylece Uranüs, teleskopla keşfedilen ilk gezegen olarak kayıtlara geçti.
Ceres: önce gezegen, sonra asteroit, şimdi cüce gezegen (1801) İtalyan astronom Giuseppe Piazzi, yıldızların konumlarını haritalandırırken sürekli yer değiştiren sıra dışı bir “yıldız” tespit etti.
İlk aşamada bu cismin de bir kuyruklu yıldız olduğu düşünüldü.
Daha sonra yapılan incelemeler, cismin Mars ile Jüpiter arasındaki bölgede dolandığını ortaya koydu.
Önce gezegen olarak sınıflandırılan Ceres, uzun süre ilk asteroit olarak kabul edildi. 2006 yılında Pluto’nun statüsünün değişmesiyle birlikte Ceres, cüce gezegen kategorisine alındı.
Güneş patlamalarının fark edilmesi (1859) 1859 yılında İngiliz astronom Richard Carrington, Güneş lekelerini incelerken ani ve yoğun bir ışık parlamasına tanık oldu.
O ana kadar tanımlanmamış olan bu olay, daha sonra bir güneş patlaması olarak sınıflandırıldı.
Bu patlama, Dünya’da şimdiye kadar kaydedilen en güçlü jeomanyetik fırtınaya yol açtı ve yıldızların yüksek enerjili patlamalar üretebildiğini ortaya koyarak yeni bir araştırma alanının kapısını araladı.
Kozmik X-ışınlarının keşfi (1962) Riccardo Giacconi liderliğindeki bir ekip, Güneş’ten yayılan X-ışınlarının Ay’dan yansıyıp yansımadığını araştırıyordu.
Ancak ölçümler sırasında, Güneş Sistemi dışından gelen yoğun bir X-ışını arka planı tespit edildi.
Bu bulgu, evrende yüksek enerjili süreçlerin sanılandan çok daha yaygın olduğunu gösterdi ve modern X-ışını teleskoplarının geliştirilmesine öncülük etti.
Kozmik mikrodalga arka plan ışıması (1964) Arno Penzias ve Robert Wilson, Bell Laboratuvarları’nda uydu iletişimi üzerine çalışırken sürekli bir parazit gürültüsüyle karşılaştı.
Tüm olası teknik sorunlar giderilmesine rağmen bu sinyal kaybolmadı.
Sonunda bu gürültünün, Büyük Patlama’dan kalan ve evrenin her yanına yayılan kozmik mikrodalga arka plan ışıması olduğu anlaşıldı.
Bu keşif, evrenin kökenine dair en güçlü kanıtlardan biri olarak kabul ediliyor.
Pulsarların bulunması (1967) Radyo teleskop verilerini inceleyen doktora öğrencisi Jocelyn Bell, düzenli aralıklarla tekrarlanan sıra dışı sinyaller fark etti.
İlk başta veri hatası olarak görülen bu sinyaller, Bell’in ısrarcı çalışmaları sayesinde doğrulandı.
Bu sinyallerin, çok hızlı dönen nötron yıldızlarından geldiği anlaşıldı ve bu tür cisimler pulsar olarak adlandırıldı.
Gama ışını patlamaları (1967) Soğuk Savaş döneminde nükleer patlamaları izlemek için kullanılan ABD uyduları, kaynağı bilinmeyen güçlü gama ışını sinyalleri tespit etti.
Bu sinyallerin nükleer testlerle ilgisi olmadığı ortaya çıkınca bilim insanları devreye girdi. 1973 yılında bu olayların, evrendeki en enerjik patlamalar olan gama ışını patlamaları olduğu açıklandı.
İlk doğrulanmış ötegezegen (1992) Aleksander Wolszczan ve Dale Frail, bir pulsarı incelerken beklenmedik şekilde iki gezegenin varlığına dair kanıtlar elde etti.
Bu keşif, Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin varlığını kesin olarak kanıtlayan ilk gözlem oldu.
Günümüzde gelişmiş teleskoplar sayesinde binlerce ötegezegen tespit edilmiş durumda.
Karanlık enerjiye dair ilk kanıtlar (1998) 1998 yılına kadar evrenin genişlemesinin zamanla yavaşlayacağı düşünülüyordu.
Ancak iki ayrı araştırma ekibi, beklenenden daha sönük görünen Tip Ia süpernovaları incelediğinde evrenin hızlanarak genişlediğini fark etti.
Bu gözlemi açıklamak için, evrenin genişlemesini hızlandıran gizemli bir kuvvet olan karanlık enerji kavramı ortaya atıldı.
Hızlı radyo patlamaları (2007) 2007 yılında Duncan Lorimer ve öğrencisi David Narkevic, sadece birkaç milisaniye süren ancak Güneş’in bir ayda yaydığı enerjiye eşdeğer güçte bir radyo sinyali tespit etti.
Bu olaylar, hızlı radyo patlamaları olarak adlandırıldı ve kökenleri hâlâ tam olarak açıklanabilmiş değil.
