CHP'nin yüzleşmediği: Tarihsel arka plan

“Kapitalizmin kurucusu” Adam Smith (1723-1790) daha Glasgow Üniversitesi’nde öğrenci iken, 18’inci yüzyılın ilk yarısında en çok okunan ekonomi kitapları şöyleydi: -Aristo’nun MÖ 4’üncü yüzyılda ekonomi üzerine yazdığı “Siyaset” kitabı…-Martin Luther’in 1524’te yazdığı “Ticaret ve Tefecilik” kitabı…-Veit Ludwig von Seckendorff’un 1656’de yazdığı “Alman Prens Devleti” kitabı…Listeyi uzatmayayım… Seckendorff’un eseri Avrupa’ya “devlet” (staat) fikrini getirdi: Kendi hükümeti ve yasalarıyla yönetilen, sabit sınırlara sahip yeknesak idare alanı…Seckendorff eserinde yeni bir kavram ortaya attı: Kameralizm.

Yani, devletin mali gücünü, idari kapasitesini ve toplumsal düzenini artırmayı amaçlayan bir yönetim ve ekonomi öğretisi...-Prens’in varlık sebebinin hükümdarın kişisel çıkarı değil, toplumun refahı ve düzenidir. -Tarım, zanaat ve ticaret devlet tarafından teşvik edilmelidir. -Atıl nüfus üretime yönlendirilmeli, serflik kaldırılmalıdır. -Yerli üretim desteklenmeli, dışa bağımlılık azaltılmalıdır. -Vergiler keyfi değil, planlı ve sürekli olmalıdır. -Hazine gelirleri ile kamu harcamaları kayıt altına alınmalı, denetlenmelidir. -Hukuk, maliye, idare bilen uzman memurlar yetiştirmelidir.

Ki hükümdara yönelik gereksiz israftan kaçınması gibi ihtarlara da yer verdiği için, Thüringen’deki Saxe Gotha Dükü Ernst tarafından memurluktan kovuldu!Bitmedi.KAFASI KARIŞIK CHPKameralizm, devlet merkezli ekonomi anlayışı düşüncesiydi.

Serbest piyasadan ziyade yönlendirici devlet hedefli idi.Başta Almanya ve Avusturya olmak üzere 18’inci yüzyıl boyunca resmi devlet öğretisi oldu…Bu girişi CHP’nin son yıllardaki kafa karışıklığını gidermek için yazdım.Adına, “liberal”/“neoliberalist” denen çevreler, “kapitalizmin babası” Adam Smith hakkında hakikati hep eğik büktü.Kuşkusuz Adam Smith devletçi değildi ama devletin tamamen kenara çekilmesini de istemedi.

Zaten devletin çok güçlü olduğu dönemde düşündü, yazdı: “Ulusların Zenginliği” (1776)…Adam Smith dizginsiz piyasaya inanmadı.

Tekelleri ahlâksız buldu.

Tüccar ve sanayicilere güvenmedi: “Aynı ticareti yapan insanlar bir araya geldiğinde, sohbetleri mutlaka kamuya karşı komplo ile biter” uyarısı yaptı.

Emek piyasasında eşitsiz pazarlık gücüne karşı çıktı.

Yoksulluk ve eğitimsizlik için kamusal müdahaleyi savundu.“Devlet çerçeveyi kurar, rekabeti korur ve piyasanın kendi işini yapmasına izin verir” diyen Adam Smith’in görüşleri zamanla (David Ricardo’dan, John Stuart Mill’e, A.

Hayek’ten, M.

Friedman’a) bağlamından koparıldı; devleti piyasa dışı bırakan salt “bırakınız yapsınlar” (laissez-faire) anlayışına indirgendi.Bu görüş nasıl yaygınlık kazandı?

Köleleri, işçileri, köylüleri sömüren, afyon ticareti vb. yapan, 18 ve 19’uncu yüzyıldan itibaren eğitim kurumları inşa eden ya da eğitim kurumlarına büyük bağışlar yapan “hayırseverlerin” kontrolündeki üniversiteler sayesinde! (Daima yazıyorum; liberal kapitalist müfredat ağır sorundur!)Şuraya geleceğim:PEK BİLMİŞ POP EKONOMİSTLERYazılarımda sıklıkla ismini yazdığım Joseph E.

Stiglitz, Nobel ödülü sahibi bir ekonomi profesörü...

Güncel ekonomiye hâkim olan neoliberalizmi eleştirmesiyle biliniyor.Serbest piyasayı neredeyse kutsallaştıran yaklaşımlara karşı çıkıyor...Geçen yıl sonu çıkan “Özgürlük Yolu” kitabında şu itirazı yaptı:-Piyasa, kendiliğinden adil değildir. -Serbest piyasa, kendiliğinden özgürlük üretmez.-Eşitsizlik büyüdükçe demokrasi zayıflar; tekeller ve büyük şirketler siyaseti ele geçirir. -Kuralsız piyasa, sadece güçlülerin özgürlüğünü büyütür.-Devlet, yalnızca krizlerde sermayeyi kurtaran aktöre dönüşür. -Piyasa araçtır, amaç değil...Stiglitz’in serbest piyasa aşırılıklarına yönelttiği eleştiriler, aslında Adam Smith’in mirasının bugünkü savunusu.

Adam Smith’in adını kullanarak devleti tamamen devre dışı bırakmayı savunanlar, Stiglitz’in de vurguladığı gibi, özgürlüğü değil, yalnızca güçlü olanların hareket alanını genişletmek istiyor...Bu nedenle Stiglitz kitabında, “ilerici kapitalizm” kavramını kullanıyor.Mevcut kapitalizmin sorunlarını kabul eden ama kapitalizmi yıkmadan onu yeniden tasarlamayı amaçlayan bir yaklaşım… Stiglitz’in “ilerici kapitalizm” önerisi, Adam Smith’in tekellere karşı uyarılarını, kamu yararı vurgusunu, ahlâki çerçevesini 21’inci yüzyıla taşıyor…Sonuçta:Kameralizm ile başlayan devlet-merkezli ekonomi anlayışı, Adam Smith’te temkinli piyasa savunmasına dönüştü.

Ve fakat bu görüş David Ricardo vb. ekonomistler ile yerini azgın piyasa yasalarına bıraktı.

Bugün neoliberalizm, Adam Smith’in mirasını bağlamından koparan radikalleşmenin ürünü...

Joseph Stiglitz’in ilerici kapitalizm önerisi; piyasayı, kamu yararıyla yeniden barıştırma çabası…Neoliberalizm ile kafası bulanıklaştırılmış CHP’nin önündeki tek yol; Kemalist karma ekonomisine sahip çıkmak…Neoliberalizm müfredatıyla yetişmiş “pek bilmiş” pop ekonomistlerden kurtulmak...Soner YalçınOdatv.com