YARIN günlerden Cumhuriyet Kitap! / Sayı 1877! / 5 Şubat 2026

Çağdaş Türk karikatürünün kurucusu, yarattığı tiplerle, sıcak çizgileriyle, halkın damarından halka dönük esprileriyle karikatürün sevilip yaygınlaşmasında, yeni karikatürcülerin yetişmesinde payı büyük ölümsüz usta Cemal Nadir kapağımızda.

İlk karikatürü, 1920’de Sedat Simavi’nin Diken dergisinde yayımlanan, 1920’lerde Akbaba başta olmak üzere dönemin birçok gülmece dergisinde karikatürleri yer alan Nadir’in kaderini Harf Devrimi kökünden değiştirir.

Akşam gazetesi sahipleri Necmettin Sadık ve Kazım Şinasi’nin teklifini kabul ederek Bursa’dan İstanbul’a gelir.

Babıali için aranan taze kandır.

Resimden kopup bağımsızlığını ilan eden karikatür çizgisi basında büyük yenilik olarak ilgi çeker.

Sevimli çizimleri ve konuları ele alış biçimi büyük ilgi görür, taklitleri çıkmaya başlar. 1929’da yarattığı Amcabey tipi ise bir başyapıttır.

Toplumdaki çarpıklıkları, çıkarcı tipleri, ikiyüzlülükleri alaya aldığı Amcabey o kadar tutar ki Cemal Nadir bile onun gerisine düşer. 1943 Ekim’inde Cumhuriyet’in birinci sayfasındaki bir ilan gazetenin okuyucuları heyecanlandırır: “PEK YAKINDA CEMAL NADİR VE AMCABEY CUMHURİYET SÜTUNLARINDA!”. 15 yıl emek verdiği, kendisini geniş kitlelerle buluşturan Akşam gazetesinden ayrılmıştır.

Ölümüne dek Cumhuriyet’tedir artık.

Bu transferi arkadaşı Avni İnsel’e şöyle açıklar: “Dar yakalı elbiseler giydiğim halde iki yakamı bir türlü bir araya getiremiyorum.

Şu yokuş Yunus Nadi gibi birkaç babacan patrona daha sahip olsa Babıali gazetecilerin Darülacezesi olmaktan kurtulur.” Birinci sayfa karikatürleri yanında haftanın belirli günlerinde hazırladığı yarım sayfalık renkli panoramik siyasal karikatürler büyük ses getirir.

Akbaba, Köroğlu dergilerindeki çalışmalarını da sürdürür.

Kendi yayımladığı dergi Amcabey’de Semih Balcıoğlu, Firuz Aşkın, Nehar Tüblek, Selma Emiroğlu gibi çizerlerin yetişmesinde etkili olur.

Türkiye’deki siyasal değişimler, özellikle 1946’daki çok partili yaşama geçiş sancıları onu çok yıpratır.

Cemal Nadir, CHP’nin yanından ayrılmaz, hükümeti savunan karikatürler çizer, dahası partinin seçim afişlerini de hazırlar.

Bu tutum basında büyük eleştirilere neden olur, hatta demokrasi düşmanı ilan edilir.

Sık hastalanmaya başlamıştır.

Karikatürlerine, Amcabey çizimlerine de konu olan hastalıklarının sonuncusu onu yatağa bağlar, 27 Şubat 1947’de son nefesini veren usta karikatürcümüz on binlerce okuyucusunun katıldığı büyük bir cenaze töreniyle uğurlanır.

Vedat Günyol, Cemal Nadir’in ölümünün ardından onu şöyle esenler (Yücel, Nisan 1947): “(...) Cemal Nadir, halk terbiyesinde karikatür sanatını eşsiz bir ustalıkla kullanan tek sanatçımızdı.

Halka durmadan sağduyunun gerçek yolunu göstermeye çalıştı.” Falih Rıfkı Atay, “Cemal Nadir kendi çeşidinde tekti ve bütün tek olanlar gibi, ne kadar süreceği belli olmayan bir boşluk bırakmıştır” diye yazar.

Nadir Nadi’nin de “Sağlam karakterli bir Türk sanatkârı olarak fırçasının hürriyetini ölünceye kadar kıskanç bir aşkla korudu.

Türk gençliği onun bilhassa bu tarafını unutmamalıdır” sözleriyle selamladığı Cemal Nadir ’i sonsuz saygıyla anıyoruz.

Zafer Temoçin ve Öner Yağcı ’nın yazıları.. - M.

Sadık Aslankara ( Nilüfer Açıkalın , Beklediğim Odalarda, İthaki), - Ahmet Arpad ( Thomas Mann / Buddenbrooklar - Bir Ailenin Çöküşü, Çeviren: Burhan Arpad / Ketebe), - Cansu Poyraz ( Ertürk Akşun , Kaos Çağında Yeni İnsanın İnşası, Destek Yayınevi), - Y.

Bekir Yurdakul ( Yekta Kopan , Ejderhalar, Ağaçlar ve Dedem, Can), - Vitrindekiler, kısa tanıtımlar ve Mustafa Başaran ’dan Bulmaca ile de düşün trafiği sürüyor!

İyi okumalar...

Gamze Akdemir Kitap Dergi, YARIN gazeteniz Cumhuriyet ’ le birlikte...

Unutmayın; her gün Cumhuriyet , her perşembe Cumhuriyet Kitap Dergi okunur!