MENA ve Türkiye girişim sermayesi yatırımları 2025 görünümü

Yönetim Danışmanı Barış SazakGirişim sermayesi yatırımla­rı için genellikle ana küresel finans merkezleri takip edilse de alternatif pazarlarda da ciddi bir kurumsal kapasite oluştu.

Bu sene özellikle Ortadoğu ve Kuzey Afri­ka (MENA) start-up ekosistemi için epey hareketli geçti.

Özellik­le Amerikan teknoloji devlerinin ve siyasi temsilcilerinin sene ba­şında bölgeye yönelik temasları, hissedilir sonuçlar vermeye baş­lamış gibi görünüyor.Başkan Trump’ın geçtiğimiz mayıs ayında gerçekleştirdiği Suudi Arabistan, Katar ve BAE ziyaretleri, 2025 başı itibariyle göreve gelmesiyle birlikte izledi­ği politikaların devamı niteliğin­de önemli bir hamleydi.

Ticaret diplomasisi bakımından savun­ma, enerji ve taahhüt gibi alışıl­mış sektörlerin dışında daha kap­sayıcı adımlar atıldı.Özellikle Suudi Arabistan’a yoğunlaşan il­gi, gelecek için olumlu sinyaller vermekte.

Ziyarete dünyanın en büyük bankalarının, hedge fon­larının, savunma sanayi şirket­lerinin yanında Tesla, Google, OpenAI, Nvidia, Uber, Blackrock, Blackstone gibi Fortune 500 şir­ketlerinin ve Silikon Vadisi’nin üst düzey yöneticileri de katıldı.

Bilhassa Riyad’daki zirve, resmi toplantıların ötesine geçerek, ay­nı zamanda devasa iş anlaşmala­rına sahne olmuştu.Yüzde 20’si ABD’li yatırımcılardanSene başındaki yoğun diplo­matik ve yatırım odaklı temas­lar, 2025 yılında MENA bölgesi girişim ekosisteminin kaydettiği rekor büyümeye de güçlü bir ze­min hazırlamış görünüyor.

Böl­gedeki girişimlerin yüzde 20’si, ABD merkezli yatırımcılar tara­fından desteklendi.

ABD’yi Sin­gapur ve İngiltere merkezli yatı­rımcılar takip etti.

Türkiye ve İs­rail hariç tutulduğunda, Wamda veri tabanına göre, MENA böl­gesinde girişim sermayesi yatı­rımları, 2025 yılında önceki yıla kıyasla yüzde 225'lik bir artışla bugüne kadarki en yüksek sevi­yeye ulaştı.Toplamda 647 start-up 7,5 milyar dolar yatırım aldı.

Borç finansmanı hariç tutuldu­ğunda öz sermaye odaklı finans­man da yıllık bazda yüzde 77’lik güçlü bir artış kaydetti.

Bu yıl iti­barıyla ekosistemin artık daha geniş tabanlı bir büyümenin sin­yallerini verdiğini görmekteyiz.

XPANCEO, Ninja, Tabby, Lendo, Property Finder ve Tamara top­lamda 2 milyar doları aşan yük­sek meblağlı yatırımlar olarak listenin öne çıkanları oldu.İsrail hariç tutulduğu takdir­de, ülke bazında liderlik bölgenin bu alanda en büyük pazarı olan Suudi Arabistan’ın.

Suudi Ara­bistan, 211 işlemle 5 milyar do­lar yatırım çekerken, 218 işlem­le 2 milyar dolar yatırım çeken Birleşik Arap Emirlikleri ikinci sırada yer aldı.

Mısır ise toplam fon değerindeki düşüşe rağmen anlaşma sayısının artmasıyla, 89 anlaşmada 263 milyon dolar ya­tırım alarak BAE’yi takip etti.Mı­sır son dönemde konvansiyonel sektör yatırımlarında da ön plan­da.

Türkiye’den çektiği tekstil gi­bi emek-yoğun yatırımlarla gün­dem olsa da diğer ülkelerin kat­kısıyla birlikte 2024 yılında 45 milyar dolar seviyede rekor doğ­rudan yabancı yatırım çekmişti.

Bu yıl da yabancı yatırım akımı­nın 30 milyar doları aşması bek­lenmekte.

Start-up yatırımların­da Fas ve Umman bölgenin diğer öne çıkan ülkeler oldu.Fintek bu sene de zirvedeSektörel olarak uzun yıllardır liderliğini koruyan “Fintek” bu sene de zirvede yer alıyor.

Top­lam yatırımın yaklaşık yüzde 60’ı finansal teknolojilere gitti.

Gay­rimenkul sektöründe kullanılan tüm yenilikçi teknoloji ve dijital çözümleri tanımlayan “Propte­ch” ikinci sırada yer alırken, e-ti­caret sektörü 2025 yılında üçün­cü sırada yer aldı.

B2B girişimler B2C’lere oranla daha fazla yatı­rım çekti.

Diğer yandan yatırım­lardan çıkış (exit) faaliyetleri de 2025'te hız kazandı.

Fintech, Sa­aS ve e-ticaret sektörlerinde yo­ğunlaşan ve ağırlıklı olarak BAE, Mısır ve Suudi Arabistan mer­kezli gerçekleşen çıkış işlem­lerinde önceki yıla göre yüzde 54'lük bir artış gözlemlendi.Yatırımcılar 2025’te çoğunluk­la erken aşama girişimlere yönel­di.

Bu dönemde erken aşama yatı­rımlar 486 işlemle toplam 1,3 mil­yar dolar topladı.

Buna karşılık geç aşama yatırımlar, 44 işlemle 1 milyar dolar seviyesinde kaldı.

Özetle MENA girişim ekosiste­minin, 2025 yılında işlem bazın­da ölçek büyüterek daha seçici bir tarzda yoluna devam ettiği söy­lenebilir.

Özellikle ABD ve tek­noloji devlerinin yarattığı rüzgâ­rın geçtiğimiz yıla benzer şekil­de bölgede yeni yatırımlara zemin hazırlayacağını öngörmekteyim.Türkiye start-up ekosistemi görünümüGeçtiğimiz yıl, Türkiye giri­şimcilik ekosisteminde yatırım hacmi ve işlem sayısında belirgin bir daralma yaşandı.

Tohum, er­ken ve geç aşama girişim serma­yesi yatırımlarında toplam 589 milyon dolar, 306 işlem üzerin­den gerçekleşti.

Ortalama işlem büyüklüğü yıllık bazda yüzde 45, işlem sayısı ise yüzde 48 azaldı.Özellikle uzun süredir hissedi­len geç aşama finansman eksikli­ği etkisini sürdürdü. 2025’te hiç geç aşama yatırım yapılmadı.

Ön­ceki yıllarda da görülen tohum­dan erken aşamaya geçişteki za­fiyet, 2025’te de devam etti.Sektörel olarak yatırımların yüzde 25’i yapay zekâ (YZ) giri­şimlerine yönelmiş olsa da top­lam sermaye dağılımında YZ di­ğer kategorilerin gerisinde kal­dı. “Fintek” ve oyun sektörleri ise toplam yatırım tutarının yüzde 68’ini topladı.

Türkiye’nin özel­likle oyun tarafındaki kurum­sal kapasitesi MENA bölgesinin epey üzerinde.

Sermaye büyük öl­çüde sınırlı sayıda girişimde yo­ğunlaşırken, yedi girişim toplam fonlamanın yüzde 62’sini çekti.

Fintek sektörü, şimdiye kadarki en yüksek yatırım tutarına ulaşa­rak 2025’i rekorla kapattı.Aynı yıl üç yeni Kurumsal Girişim Serma­yesi (CVC) kurulmasıyla toplam CVC sayısı 96’ya yükselirken, or­talama olarak her üç yatırımın bi­rinde bir CVC ya da kurumsal ya­tırımcı yer aldı.

Yeni yılın biraz daha hareketli geçeceğini varsa­yıyorum.

Özellikle CVC’lerin ya­zılım, yapay zekâ, siber güvenlik, savunma sanayi teknolojileri ve veri analitiği alanlarında faaliyet gösteren girişimleri fonlaması­nın artacağını düşünüyorum.