Haldun Dormen’in ‘Bozuk Düzen’i

Geçen hafta 97 yaşında yitirdiğimiz usta tiyatro sanatçısı Haldun Dormen’in az bilinen yönü, Türk sinema tarihine de iki filmle yönetmen olarak geçmiş olmasıdır.

Dormen, 1966’da çektiği “Bozuk Düzen” ve 1967 tarihli “Güzel Bir Gün İçin” filmleriyle dikkat çektiği sinema dünyasına, yaşadığı hayal kırıklığı ve ticari başarısızlık nedeniyle kısa sürede veda edecektir. “Güzel Bir Gün İçin”i seyretme fırsatım olmadı, hiçbir yerde rastlayamadım ama yıllar önce seyrettiğim “Bozuk Düzen” gayet iyi bir filmdir; öyle ki Altın Portakal Film Festivali’nin üçüncü yılında büyük ödüle değer görülmüştür.

Dormen filmin yapımcısıdır da.

Festivalde kazandığı en iyi film ve en iyi senaryo ödüllerinin yanı sıra Müşfik Kenter’e de en iyi yardımcı erkek oyuncu ödülü getiren “Bozuk Düzen”, babalarından sonra annelerinin de hastalanıp ölmesiyle yalnız kalan, birbirlerine düşkün dört yetişkin kardeş, Hakkı, Güzin, Turgut ve Ömer’in öyküsünü getirir karşımıza.

DÖRT KARDEŞİN ÖYKÜSÜ Güner Sümer’in aynı adlı tiyatro oyunundan uyarlanan filmde Ekrem Bora, kardeşlerden futbolcu olan, kibar serseri Turgut’u canlandırır.

Demet (Belgin Doruk) adında zengin, şımarık görünümlü ama sağduyulu bir kızla aşk yaşayan ve günün birinde Demet’in dünyasında dahil olmayı hedefleyen Turgut, bu amacına futbolculukla ulaşamayacağını anlayınca karanlık işler çevirmeye başlar, bir süre sonra da bir kaçakçılık olayına karışınca polis tarafından öldürülür.

Kız kardeş Güzin (Nedret Güvenç) severek evlendiği kocası Ragıp’ın (Müşfik Kenter) artık kendisine tamamen sırt çevirmesi ve alkol batağına saplanması nedeniyle mutsuz bir evlilik sürdürmektedir.

En küçük kardeş lise öğrencisi Ömer (Salih Güney), klasik müzik tutkunu romantik bir gençtir.

Ağabeyinin sevgilisi Demet’e âşık olur ama kızın öğrenim için Paris’e gitmesiyle yıkılır.

Kardeşlerin en büyüğü ve hepsinin sorumluluğunu taşıyan, bu nedenle evlenememiş Hakkı (Erol Keskin) ise başından beri bar kadını Handan’ı (Nurhan Nur) sevmektedir ve kadınla evlenerek bu bozuk düzende mutluluğu tadan tek kişi olacaktır.

Sonunda Güzin de evini terk ederek Hakkı’ya sığınır. “ANSİKLOPEDİ” GİBİ BİR FİLM 24 gün süren çekimlerine sesli başlanıp üçüncü gün yaşanan teknik sorunlar nedeniyle sesli çekimden vazgeçilen, reji asistanlığını Zeki Ökten’in, görüntü yönetmenliğini Turgut Ören’in üstlendiği “Bozuk Düzen”, Salih Güney’in yanı sıra Yılmaz Köksal, Hadi Çaman, Hüseyin Kutman, Suna Keskin, Zeynep Tedü, Nisa Serezli gibi isimlerin de ilk kez kamera karşısına geçtiği film olma özelliği taşımaktadır.

Haldun Dormen anılarında, “Filmin kadrosu Türk sinema ve tiyatro tarihinin ansiklopedisi gibiydi.

Filmde rolü olmayan kalmamıştı” diye söz eder oyuncu zenginliğinden (“Anılar”, YKY, 2013).

Festival jürisince taltif edilmesine rağmen eleştirmenler arasında tartışmalara yol açan “Bozuk Düzen”, gişede açık bir başarısızlığa uğrar.

Bir yandan yoğun tiyatro çalışmalarına devam ederken bir yandan da filmi tamamlayan Haldun Dormen’in heyecanı Altın Portakal ödülleriyle bir parça karşılık bulsa da işler ticari açıdan umduğu gibi gitmez: “Filmimiz emektar Saray Sineması’nda yapılan büyük bir gala ve arkasından Oryantal Lokantası’nda verilen gece davetinden sonra vizyona girmişti.

Film ilk gece genellikle beğenilmişti (…) ama Saray Sineması’ndan sonra bir daha gösterilmedi desem yeridir.

İşletmeciliğini üzerine alan Birsel Film Şirketi kötü bir işletmecilikle yapımı yok etti.

O yıl Antalya’da ‘yılın en başarılı filmi’ olarak Altın Portakal’ı alması ve bunun dışında yedi ödül daha kazanması bile ‘Bozuk Düzen’i işletmecilerin elinde işe yarar hale getirmedi ve 400 bin liraya çıkan film, 100 bin lirayı zar zor toplayabildi.

Para durumumuz düzelmişken bu yüzden tekrar sarsılmaya başladı.” Anlayacağınız, Haldun Dormen’in “Bozuk Düzen”i, sinemamızdaki bozuk düzenin kurbanı olmuş bir filmdir.