Vergi gelirinin dörtte biri gümrüklerden geliyor

Dünya Gümrük Günü kapsamında küresel ticarette gümrüklerin değişen rolünü değerlendiren DHL Global Forwarding Gümrük ve Kamu İlişkileri Başkanı Rıza Mehmet Korkmaz, gümrük idarelerinin artık yalnızca ticaretin değil, ekonomik ve güvenlik politikalarının da merkezine yerleştiğini vurguladı. 1953’te ilk toplantısını yapan ve 1994’te Dünya Gümrük Örgütü’ne (WCO) dönüşen Gümrük İşbirliği Konseyi’nin kuruluş tarihine atıfla 26 Ocak’ın 1983’ten bu yana Dünya Gümrük Günü olarak kutlandığını hatırlatan Korkmaz, yıllık 50 trilyon doları aşan küresel ticaretin büyük bölümünün bu alanda gerçekleştiğini söyledi.

WCO’nun her yıl belirlediği temaların gümrük camiasının dönemsel eğilimlerini yansıttığını belirten Korkmaz, son 10 yıla ilişkin temaların yer aldığı tabloyu değerlendirerek, 2016– 2022 döneminde gündemin dijitalleşme, sürdürülebilirlik, sınır güvenliği ve refah ekseninde şekillendiğini; 2022 sonrasında ise mühendislik odaklı bir dönüşümün öne çıktığını aktardı.

Yapay zekâ, robotik süreçler, veri paylaşımı, risk analizi ve tahminleyici denetimin gümrük gündeminin merkezine yerleştiğini vurguladı.

ABD kaynaklı ticaret politikalarına dikkat çeken Korkmaz, özellikle ikinci Trump dönemindeki yüksek gümrük vergileriyle birlikte gümrüklerin ekonomik politika aracı olarak da yoğun biçimde kullanılmaya başlandığını söyledi.

Rıza Mehmet Korkmaz “Tablodan da anlaşılacağı üzere, 2016–2022 döneminde küresel ticaretin dijital dönüşüm, sürdürülebilirlik, bilgi paylaşımı, sınır güvenliği ve ekonomik refah eksenine odaklanılmış; 2022 sonrasında ise AI, robotik süreçler, veri paylaşımı, risk değerlendirmesi, tahminleyici denetim ve teknik yetkinliklerin öne çıktığı bir döneme girildi.

İkinci Trump dönemindeki yüksek gümrük vergileriyle birlikte gümrüklerin ekonomik politika aracı olarak yoğun biçimde kullanılmaya başlandığını söyleyebiliriz.

Bu dönemde AB’nin öncülük ettiği CBAM ve çevre politikaları ne yazık ki, Trump’ın gümrük vergilerinin gölgesinde kalıyor” ifadelerini kullandı.

Bu yılın temasının güvenlik eksenine oturduğunu kaydeden Korkmaz, ABD’de Göçmen ve Gümrük Muhafaza İdaresi’nin kaçakçılık ve göçmen trafiğiyle mücadeleye yönelik uygulamalarının da bu yaklaşımı güçlendirdiğini dile getirdi.

Türkiye'de yıllık 10 milyon beyannameyle yoğun yük  Türkiye’de gümrük idarelerinin dış ticaretin bel kemiği olduğunu belirten Korkmaz, 2025’te 639 milyar dolarlık ticaret hacmine ilişkin işlemlerin yaklaşık 10 milyon beyannameyle yürütüldüğünü, vergi gelirlerinin yaklaşık dörtte birinin gümrüklerden toplandığını hatırlattı.

Yaklaşık 20 bin kamu personeli ile 12 bin gümrük müşavir yardımcısı, 4 bin 250 gümrük müşaviri ve 50 bini aşkın özel sektör çalışanının tedarik zincirinin aksamaması için çalıştığını söyledi. “Gümrük ve Ticaret Konseyi”ne ihtiyaç arttı  Türkiye’de gümrük dünyasının güncel başlıkları arasında TSE ve TAREKS denetimleri, ithalatta yüzde 12’ye ulaşan fiziki kontroller, yaygınlaşan yüksek ilave gümrük vergileri, karmaşık menşe uygulamaları, gözetim kıymetleri ve hızlı kargoda kaldırılan de minimis sınırı öne çıkıyor.

Ayrıca işlemlerin büyük bölümünün İstanbul ve İzmit’te yoğunlaşması, fazla mesailer ve artan finansman maliyetleri de sektörün sorunları arasında yer alıyor.

Korkmaz, dijitalleşmenin doğurduğu risklere de dikkat çekti.

Ticaret Bakanlığı’nın çözüm arayışlarını önemsediklerini ifade eden Korkmaz, uzun vadeli bir strateji ve tüm paydaşları kapsayan bir “Gümrük ve Ticaret Konseyi”ne her zamankinden fazla ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. "En büyük sorun öngörülemez uygulamalar" Türkiye'nin Dış Ticaretine Yön Verenler Derneği (DIŞYÖNDER) Başkanı Dr.

Hakan Çınar, 26 Ocak Dünya Gümrükler Günü'ne ilişkin değerlendirmesinde gümrüklerin yalnızca bir kontrol noktası olmadığını, ticaretin hızını, maliyetini ve güvenini belirleyen stratejik bir alan olduğunu vurguladı ve gümrük çalışanlarına teşekkür etti.

Çınar, sahada en büyük sorunlardan birinin öngörülemez uygulamalar olduğunu belirterek, aynı eşyanın farklı kapılarda farklı yorumlarla karşılaşmasının maliyetleri artırdığını ve planlamayı zorlaştırdığını söyledi.

Çözüm olarak işlem adımlarının standartlaştırılması, uygulama birliğini sağlayacak rehberlerin tek merkezden paylaşılması ve idare-özel sektör iletişiminin güçlendirilmesini önerdi.

Bekleme sürelerinin demuraj, ardiye ve finansman gibi ek yükler doğurduğunu kaydeden Hakan Çınar, dijitalleşmenin uçtan uca süreçleri kapsayacak şekilde geliştirilmesi ve kurumlar arası entegrasyonun artırılması gerektiğini ifade etti.

Risk yönetiminin veriye dayalı hale getirilmesi ve uyum düzeyi yüksek firmalar için hızlandırıcı uygulamaların güçlendirilmesinin dengeyi sağlayacağını belirten Çınar, gümrük personeli için sürekli eğitim programlarının artırılmasının önemine dikkat çekti.

İtiraz süreçlerindeki uzun takvimlerin belirsizlik yarattığını söyleyen Çınar, şeffaf ve hızlı değerlendirme mekanizmalarının kurulması çağrısında bulunurken, daha öngörülebilir bir uygulama sistematiğinin önemine vurgu yaptı.