İran'da Protestolar Sırasında Öldürülenlerin Fotoğrafları Sızdırıldı

Uyarı: Bu haberdeki içerikler bazı okuyucular için rahatsız edici olabilir.

İran'da hükümet karşıtı protestoların şiddetle bastırılması sırasında öldürülenlerin suratlarını gösteren yüzlerce fotoğraf BBC'nin teyit ve doğrulama birimi BBC Verify'a sızdırıldı.Bulanıklaştırarak kullandığımız fotoğraflar 18'i kadın olmak üzere en az 326 kişinin kanlı, şişmiş ve morarmış yüzlerini gösteriyor.Tahran'ın güneyindeki bir morgda sergilenen bu ve benzeri fotoğraflar İran'da ailelerin ölen sevdiklerini teşhis edebilmelerinin yollarından biri.Fotoğrafları sızdırılan göstericilerin çoğunun durumu teşhis edilemeyecek kadar kötüydü.69 kişinin ise fotoğrafı çekildiğinde kimlikleri bilinmiyordu.

Yalnızca 28 fotoğrafta üzerinde açıkça isim görünen etiketler vardı.Yüzden fazla göstericinin üzerindeki etiketlerde 9 Ocak tarihi yazıyordu.Bu, protestocuların Tahran'daki eylemlerde şimdiye kadarki en ölümcül tarihlerden biri olan 9 Ocak gecesi hayatlarını kaybettiklerine işaret ediyor.Güvenlik güçleriyle çatışmalar sırasında şehrin sokakları ateşe verildi, protestocular İran'ın Ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney ve İran İslam Cumhuriyeti aleyhine sloganlar attı.Aynı günlerde Son İran Şahı'nın sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi ülke çapında protesto çağrısı yaptı.BBC'ye sızdırılan fotoğraflar, İran devleti tarafından öldürüldüğü düşünülen binlerce göstericiden yalnızca bir kısmını temsil ediyor.

BBC Verify, Aralık sonunda başlayan ve İran geneline yayılan protestoları takip etti.Ancak yetkililerin ülkede interneti neredeyse tamamen kısıtlaması sebebiyle hükümetin göstericilere karşı uyguladığı şiddetin boyutlarını belgelemek oldukça zorlaştı.Ali Hamaney binlerce kişinin öldürüldüğünü kabul etti ve ölümlerden ABD, İsrail ve "fitneci" olarak tanımladığı kişileri suçladı.Üçüncü haftasına giren internet karartmasına rağmen az sayıda insan bazı bilgileri dışarı sızdırmayı başardı.Hayatını kaybedenlere ait Kehrizek Adli Tıp Merkezi'nde çekilen yüzlerce yakın çekim fotoğraf BBC Verify'a sızdırıldı.Bunlardan 392 fotoğrafı inceledik ve 326 kişinin kimliğini tespit edebildik.

Bazı göstericilerin farklı açılardan çekilmiş birden fazla fotoğrafı vardı.Kaynaklara göre morgdaki gerçek ölü sayısı binleri buluyor.Güvenliğinden dolayı ismini vermediğimiz bir kaynak, morg tesisi içinde karşılaştıkları manzaraya hazır olmadıklarını ve 12-13 yaşlarından 60-70 yaşlarına kadar değişen ölüler gördüklerini söyledi.

Kaynak "Bu çok fazlaydı" ifadelerini kullandı.Morgun içindeki kaosun ortasında ailelerin ve arkadaşların bir ekran etrafında toplandığı, bu kişilerin yüzlerce fotoğraf ekrandan geçerken sevdiklerini teşhis etmeye çalıştıklarını anlattı.

Kaynak, slayt gösterisinin saatlerce sürdüğünü ve hayatını kaybedenlerin çoğunun ağır yaralarla öldüğünü ve kimliklerinin tespit edilemediğini söyledi.Bir adamın yüzü o kadar şişmişti ki gözleri zar zor görülebiliyordu.

Başka bir adamın ağzında solunum tüpü vardı, bu da tıbbi tedavi gördükten sonra öldüğünü gösteriyor.Kaynağın anlattığına göre bazı göstericiler o kadar ağır yaralanmıştı ki aileler kimliklerini teyit edebilmek için fotoğraflarını tekrar görmek ve yüzlerini yakınlaştırmak istedi.Başkalarıysa sevdiklerini anında tanıdı ve çığlık atarak yere yığıldı.Birçok fotoğrafta fermuarı açılmış ceset torbaları ve yüzlerine yakın yerleştirilmiş, isim, kimlik numarası veya ölüm tarihine göre kimliklerini belirleyen kağıtlar görülüyordu.Kaynakların aktardığına göre bazı kişiler yalnızca ceset torbasının üzerine konulmuş banka kartlarından, yani üzerlerinde kalan son eşyadan, teşhis edildi.BBC Verify, aynı morgdan protestoculara karşı uygulanan şiddeti gösteren farklı videoları ayrı ayrı doğruladı.Görüntülerden birinde bir çocuğa ait olduğu anlaşılan bir ceset, diğerinde ise kafasının ortasında kurşun yarası olan bir adam görülüyor.

Her iki video da gösterilemeyecek kadar rahatsız edici.Bazı İranlılar Starlink üzerinden ya da komşu ülkelerin ağlarını kullanarak internete bağlanmayı başardıklarında güvenlik güçleri tarafından öldürülen kurbanların isimlerini yayınlıyor, ancak bu ender yaşanan bir durum.Morgda tespit edilen kurbanların isimleri ile ölenlerin isimlerini bildiren sosyal medya paylaşımlarını karşılaştırdık ve beş ismi bu yolla eşleştirdik.

Ancak kurbanların aileleriyle iletişime geçemediğimiz için isimleri açıklamadık.

BBC Verify, 28 Aralık'ta ilk kez patlak vermesinden bu yana protestoların İran'da 71 kent ve kasabaya yayıldığını doğrulanmış videolar aracılığıyla teyit etti.Gösterilerin burada tespit edilebilenden çok daha fazla bölgede gerçekleştiği düşünülüyor.İnsanların Starlink aracılığıyla yüklemeyi başardığı birkaç görüntüde terk edilmiş yanan otomobiller görülürken, doğrulanmış videolarda protestolar sırasında Tahran çevresinde ateşlenen silah sesleri de kaydedildi.İnternet kesintisi sebebiyle protestolarda ölenlerin sayısının tam olarak belgelenmesi son derece zorlaştı.

Ancak ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na (HRANA) göre 4 binden fazla kişi olaylarda yaşamını yitirdi.Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi.

Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.

İlgili haberler