Atatürk'ün komutanlığını yaptığı 19'uncu Tümen'in kuruluş tarihi ve yerinin yanlış olduğu tespit edildi

Çanakkale Muharebeleri sırasında komutanlığını Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Bey in (Atatürk) yaptığı 19 uncu Tümen in kuruluş tarihi ve yerinin literatürde yanlış yer aldığı tespit edildi. ÇOMÜ’den Dr.

İsmail Sabah tarafından yapılan çalışmada, 19 uncu Tümen in 1 Şubat 1915 te Tekirdağ da değil, 21 Ocak 1915 tarihinde Gelibolu da kurulduğu ortaya konuldu. 19 uncu Tümen in komutanlığını Mustafa Kemal Atatürk ün yapması sebebiyle Çanakkale Muharebeleri içerisinde en çok tanınan ve öne çıkan birliklerden olduğunu söyleyen Dr.

İsmail Sabah, Ancak 19 uncu Tümen in kuruluşuyla ilgili literatüre baktığımız zaman sıklıkla 1 Şubat 1915 tarihinde Tekirdağ da kurulduğu yönünde ifade edildiğini görmekteyiz.

Ancak yapmış olduğumuz son çalışmayla birlikte bu kuruluş hikayesinin aslında bilinenden çok farklı olduğunu ilk kez ortaya çıkarmış olduk. 19 uncu Tümen in kuruluş hikayesinde, bünyesinde kurulmuş olduğu 3 üncü Kolordu cerideleri ve 1 inci Ordu nun cerideleri büyük bir önem teşkil etmekte.

Biz bu harp ceridelerini okuduğumuz zaman aslında kuruluşun ifade edildiğinin aksine çok farklı bir şekilde ve farklı bir mekanda gerçekleşmiş olduğunu tespit ettik ifadelerini kullandı.

KURULUŞ ÇALIŞMALARININ BAŞLADIĞINI GÖRMEKTEYİZ Dr.

Sabah, sözlerini şöyle sürdürdü: 3 üncü Kolordu Tekirdağ da konuşlu bulunmuş olmasına rağmen, kasım ayında Çanakkale Boğazı na yönelik artan tehdit nedeniyle Çanakkale ye kaydırılıyor. 12 Kasım 1914 tarihi itibariyle 3 üncü Kolordu Karargâhı kendisine bağlı 7 nci Tümen ile birlikte Gelibolu ya intikalini tamamlamış durumda.

Bu esnada kolordunun bir diğer tümeni olan 8 inci Tümen ise Tekirdağ dan Mısır daki İngilizlere yönelik gerçekleştirilecek Kanal Harekatı nedeniyle 4 üncü Ordu Cephesi ne gönderilmesi kararlaştırılınca 3 üncü Kolordu bünyesinde yeniden bir tümenin teşkili gündeme geliyor. 31 Aralık 1914 tarihinde o esnada Gelibolu da bulunan 3 üncü Kolordu ya gizli ibaresiyle bir yazı gönderiliyor. 4 üncü Ordu ya gönderilecek 8 inci Tümen in yerine yeni bir tümenin teşkiliyle ilgili görüşleri soruluyor.

Aslında bu yazışmayla birlikte, 19 uncu Tümen halini alacak olan tümenin kuruluş çalışmalarının da en azından fikri anlamında başladığını görmekteyiz.

TÜMENİN NUMARASI DA AYNI GÜN VERİLİYOR Bu sırada Sofya da askeri ateşe olarak görev yapan Mustafa Kemal Bey in ısrarla faal bir görev istediğini belirten Dr.

Sabah, Kendisi yeniden kurulması düşünülen bu tümenin komutanlığına atanacaktır.

Mustafa Kemal Bey in atanma yazısına baktığımızda 19 numarasının geçmediğini sadece yeniden teşkili düşünülen tümen komutanlığına atandığı ibaresinin geçtiğini görmekteyiz. Çünkü 20 Ocak 1915 tarihinde Mustafa Kemal Bey, tümen komutanlığına atandığında tümenin numarası da aynı gün veriliyor.

Bunun üzerine 1’inci Ordu Komutanı Mareşal Liman Von Sanders ertesi gün 3 üncü Kolordu ya emir veriyor. 21 Ocak 1915 tarihinde 3 üncü Kolordu ceridelerine baktığımızda Liman Paşa dan gelen bu emrin kesin bir emir kabul edildiğini ve tümenin teşkilat çalışmalarına başlandığını, yani resmen kurulmuş olduğunu görmekteyiz dedi. 19’UNCU TÜMEN GELİBOLU DA KURULDU Bu sırada kolordu Gelibolu da bulunduğu için 19 uncu Tümen in kuruluş çalışmalarının da burada başlandığına dikkat çeken Dr.

Sabah, 19 uncu Tümen in alaylarından biri olan 57 nci Alay 1’inci Tabur’unun da Gelibolu da kurulduğunu görüyoruz.

Tümenin resmi kuruluş emrinin verilmiş olması, tümenin tam anlamıyla hemen vücuda geldiği anlamına gelmiyor. Çünkü ikmal askerleri, farklı birliklerden alınan askerlerle, bölükler ve taburlar meydana getirilmeye, yani teşkilatlanma çalışmalarının başlandığını söyleyebiliriz.

Peyderpey farklı birliklerden subay atamalarıyla Tümen vücuda getirilmeye başlanıyor. 19’uncu Tümen in kuruluş tarihi ne 1 Şubat ne de Tekirdağ. 21 Ocak 1915 tarihinde resmi olarak Gelibolu da kurulduğunu görüyoruz ifadelerini kullandı.

HERKES YÜZÜNE HAYRETLE BAKIYOR Mustafa Kemal Bey in bu süreçte Sofya dan İstanbul a geldiğini belirten Dr.

Sabah, Atatürk, İstanbul a gelir gelmez atandığı tümeni aramaya başlıyor.

Ancak burada büyük bir şaşkınlık yaşandığını görüyoruz. Çünkü kendisini herkese 19 uncu Tümen Komutanı olarak takdim ediyor.

Fakat 19 uncu Tümen in varlığından henüz kimsenin haberi olmadığı için herkes yüzüne hayretle bakıyor.

Son olarak 1 inci Ordu Kurmay Başkanı Kazım Bey ile görüşmesinde bu durumu anlatıyor.

Kazım Bey de kendisine, Gelibolu daki 3 üncü Kolordu nun yeni bir tümen teşkilatlanması yaptığını ve bir kez de oraya müracaat etmesi gerektiğini söylüyor.

Bunun üzerine Mustafa Kemal Bey, Komutan olduğum tümen var mıdır yok mudur, bunu anlamak için Gelibolu ya mı gideceğim? diye soruyor.

Kazım Bey ise Evet, doğrusu budur cevabını veriyor açıklamalarında bulundu.

İLK DEFA ORTAYA ÇIKARMIŞ OLDUK Dr.

Sabah, sözlerini şöyle sürdürdü: Harp ceridelerine baktığımızda, Mustafa Kemal Bey in 31 Ocak 1915 tarihinde Gelibolu ya geldiğini görüyoruz.

Kendisine kadar teşkilatlanma çalışmaları başlamış ve bazı unsurları oluşturulmuş olan 19 uncu Tümen i ilk kez Gelibolu da görüyor.

Ancak burada kalmadan, aynı gün akşam hareket ederek 1 Şubat 1915 te Tekirdağ a varıyor.

Tekirdağ da teşkilatlanma çalışmaları sürdürülüyor ve hızla eğitimlere başlanıyor.

Buna rağmen 19 uncu Tümen in tam anlamıyla vücut bulduğu yerin Tekirdağ olduğunu da söyleyemiyoruz. Çünkü 22 Şubat 1915 tarihinde verilen emirle, tümenin bünyesindeki 58 ve 59 uncu alaylar alınıyor; bunun yerine 72 ve 77 nci alaylar Eceabat a gönderiliyor.

Tümen, Eceabat a geldikten sonra 72 ve 77 nci alayların katılımıyla son şeklini alıyor. Özetle, Çanakkale Muharebelerinde Atatürk ile özdeşleşen ve en çok ön plana çıkan birliklerinden biri olan 19 uncu Tümen in kuruluş yerinin ve tarihinin literatürden farklı olarak 21 Ocak 1915 tarihinde yani 111 yıl önce bugün Gelibolu olduğunu yaptığımız çalışmayla ilk defa ortaya çıkarmış olduk.