Fitil orucu bozar mı? Diyanet'e göre oruçluyken fitil kullanmak orucu bozar mı?

Özellikle sindirim sistemi yoluyla alınmayan ancak vücudun içine dahil edilen ilaçlar, fıkhi açıdan en çok soru işareti yaratan konuların başında gelir.

Yüksek ateş, şiddetli ağrı, hemoroid veya kadın hastalıkları gibi durumlarda kullanılan fitiller de bu gri alanda kalan ve halk arasında sıkça tartışılan tedavi yöntemlerinden biridir.

İlacın ağızdan alınmıyor oluşu bir rahatlık sağlasa da, makat veya vajinal yoldan vücuda girmesi, Acaba orucum bozuldu mu? endişesini beraberinde getirir.

Vatandaşların arama motorlarında ve Diyanet hattında en çok sorguladığı Fitil orucu bozar mı, Diyanet e göre oruçluyken fitil kullanmak orucun sıhhatine zarar verir mi? soruları, ibadetin huzuru açısından hayati önem taşır.

İşte sağlıkla fıkhın kesiştiği o ince çizgi...

İslam fıkhında orucun bozulma sınırları belirlenirken, vücuda giren maddenin besin değeri taşıyıp taşımadığı ve sindirim sistemine ulaşıp ulaşmadığı temel kriter olarak alınır.

Geleneksel fıkıh kitaplarında vücut menfezlerinden (ağız, burun, kulak, makat vb.) giren maddelerle ilgili farklı içtihatlar bulunsa da, günümüz tıp teknolojisi ve insan anatomisi hakkındaki detaylı bilgiler, bu hükümlerin yeniden yorumlanmasını sağlamıştır.

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu da modern tıbbın verileri ışığında fitil kullanımı, lavman ve benzeri uygulamalar hakkında Müslümanları rahatlatacak net fetvalar vermiştir.

Bu yazımızda, fitil kullanımının (hem makattan hem vajinal yoldan) oruca etkisini, sindirim sistemiyle olan bağlantısını, emilim mekanizmasını ve Diyanet in bu konudaki güncel görüşünü tüm detaylarıyla ele alıyoruz.

TIBBİ AÇIDAN FİTİL NEDİR VE NASIL ÇALIŞIR?

Fıkhi hükmü doğru kavrayabilmek için öncelikle fitilin tıbbi işleyişini anlamak gerekir.

Fitil (süpazituvar), oda sıcaklığında katı olan ancak vücut ısısında eriyerek içindeki etken maddeyi serbest bırakan koni veya oval şekilli bir ilaç formudur.

Genellikle makattan (rektal) veya kadınlarda vajinal yoldan uygulanır.

Fitilin kullanım amacı, ilacın mideye uğramadan doğrudan bağırsak mukozası veya vajinal doku tarafından emilerek kana karışmasını sağlamaktır.

Bu yöntem, özellikle mide hassasiyeti olanlarda, kusma refleksi bulunanlarda veya ilacın lokal (bölgesel) etki etmesi istenen durumlarda (basur, mantar vb.) tercih edilir.

Burada kilit nokta sindirim değil emilim olmasıdır.

Ağızdan alınan bir hap mideye gider, sindirilir ve besinlerle birlikte metabolize edilir.

Ancak fitil, uygulandığı bölgedeki kılcal damarlar yoluyla emilerek kana karışır.

Yani fitil, vücuda bir enerji vermez, açlığı gidermez veya susuzluğu dindirmez.

Tıpkı bir merhemin deri tarafından emilmesi veya dil altı hapının emilmesi gibi bir mekanizmaya sahiptir.

Bu tıbbi gerçek, fıkhi değerlendirmenin de temelini oluşturur.

GELENEKSEL FIKIH VE CEVF KAVRAMI Eski dönem İslam alimleri, orucun bozulması konusunda cevf yani vücut boşluğu kavramı üzerinde durmuşlardır.

O dönemdeki anatomi bilgisine göre, vücudun doğal menfezlerinden (ağız, burun, kulak, makat) içeri giren ve karın boşluğuna veya beyne ulaşan her şeyin orucu bozacağı yönünde genel bir kabul vardı.

Bu görüşe göre, makattan sıvı veya ilaç verilmesi (şırınga edilmesi) orucu bozar, çünkü bağırsaklar sindirim sisteminin bir parçasıdır ve içeriye bir madde girmiştir.

Bu klasik görüşe göre fitil kullanmak da riskli kabul edilirdi.

İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed gibi bazı müçtehitler, ilacın mideye ulaşıp ulaşmamasını değil, vücudun içine girip girmediğini esas almışlardır.

Ancak İmam Malik gibi bazı alimler ise, orucu bozan şeyin mideye ulaşan ve besleyen gıdalar olduğunu savunarak, ilaç gibi maddelerin orucu bozmayabileceği yönünde görüş belirtmişlerdir.

Günümüzde Diyanet İşleri Başkanlığı, bu görüşleri modern tıbbın ışığında yeniden değerlendirmiştir.

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI NIN GÜNCEL FETVASI Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, oruç ve tedavi yöntemleri konusunda yayınladığı detaylı fetvada fitil konusuna son noktayı koymuştur.

Kurulun görüşü şu şekildedir: Oruç; yemek, içmek, cinsel ilişki ve bu kapsamda değerlendirilen eylemlerle bozulur.

Gıda ve keyif verici olmayan enjeksiyonlar, yemek ve içmek anlamına gelmediklerinden orucu bozmazlar.

Aynı şekilde makattan veya ferçten (vajinal yol) ultrason çektirmek, lavman yaptırmak ve fitil kullanmak da orucu bozmaz.

Diyanet in bu hükmü vermesindeki temel gerekçe, fitilin sindirim sistemiyle olan ilişkisidir.

Makattan uygulanan fitil, sindirim sisteminin son kısmı olan rektuma yerleştirilir.

Buradaki emilim, besinlerin midede ve ince bağırsakta sindirilip kana karışmasından tamamen farklıdır.

Fitil, su veya gıda gibi vücudu beslemez, tokluk hissi vermez.

Sadece tedavi amaçlı bir ilaçtır ve kana karışma yolu sindirim değil, emilimdir.

Dolayısıyla, oruçlu bir kimsenin hastalığı nedeniyle fitil kullanması orucuna zarar vermez, kaza etmesini gerektirmez.

KADIN HASTALIKLARINDA FİTİL KULLANIMI Kadınların özel durumları ve tedavileri de oruç fıkhında önemli bir yer tutar.

Vajinal yoldan (hazne) kullanılan fitiller, genellikle mantar enfeksiyonları veya hormonal tedaviler için reçete edilir.

Diyanet İşleri Başkanlığı, vajinal yoldan kullanılan fitillerin de orucu bozmayacağını açıkça belirtmiştir. Çünkü vajina, sindirim sistemiyle bağlantısı olan bir yol değildir.

Buradan uygulanan ilaç, sadece o bölgedeki dokular tarafından emilir veya rahim bölgesine etki eder.

Mideye ulaşması veya besin yerine geçmesi anatomik olarak mümkün değildir.

Bu nedenle, Ramazan ayında kadın hastalıkları nedeniyle tedavi gören ve vajinal fitil veya krem kullanması gereken kadınlar, oruçlarını gönül rahatlığıyla tutmaya devam edebilirler.

Bu işlem yeme-içme sayılmaz ve orucun geçerliliğine gölge düşürmez.