Ardıç'tan iller geriliyor uyarısı: Söylem ve strateji çok bütüncül bir harita yok

Ferit PARLAKTürkiye’de ilk kez Anka­ra Sanayi Odası (ASO) tarafından hazırlanan İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi ASO-İLTEK’in 2025 yılı sonuçları açıklandı.

Rapo­ru değerlendiren ASO Başka­nı Seyit Ardıç, bu araştırmanın ihtiyaçtan doğduğunu, ama­cın şehirleri yarıştırmak değil; kapasiteleri ölçmek, başarı­yı görünür kılmak, riskleri er­kenden teşhis etmek ve Tür­kiye’nin yüksek katma değerli üretime geçişini hızlandırmak olduğunu vurguladı.“Potansiyelimiz yüksek ama ticarileştiremiyoruz"Türkiye’nin Küresel İnovas­yon Endeksine göre 139 ülke arasında 43’üncü, üst-orta ge­lir grubunda ise Çin ve Malez­ya’nın ardından 3’üncü sıra­da olduğunu hatırlatan Ardıç, “Türkiye potansiyeli yüksek bir ülke.

Girişimcilikte, pazar büyüklüğünde ve üretim kapa­sitesinde güçlüyüz.

Ancak aynı endeksler şunu da açıkça söy­lüyor: Bilginin ticarileştirilme­si, yüksek katma değerli tekno­loji ihracatı ve küresel ölçekte marka çıkarabilme konusun­da henüz kat etmemiz gereken uzun bir yol var” şeklinde ko­nuştu.

Ardıç şöyle devam etti“Türkiye küresel teknoloji li­ginde geride değildir; ama eşik­tedir.

Bu eşiği ülkeler değil, şe­hirler aşacaktır.

Bugünün dün­yasında teknolojide rekabet edenler ülkeler değil, şehirler ve şehir ekosistemleridir.

Bos­ton, Seul, Shenzhen, Münih… Bu şehirler bir gecede yüksel­medi.

Kendi ekosistemlerini, yatırımla, üretimle, yenilikle, veriyle ve en önemlisi sabırla inşa ederek bugünlere geldiler.

ASO-İLTEK tam da bu neden­le 81 ilimize bakıyor.

Ülkemizi tek bir ortalamaya indirgeme­den, her ilimizi ayrı bir tekno­loji oyuncusu olarak ele alıyor.”Ankara ilk sıraya yükseldiİllerin Teknolojik Gelişmiş­lik Endeksi ASO-İLTEK’in 2025 yılı sonuçlarına göre tek­nolojik gelişmişlikte Ankara birinci, İstanbul ise ikinci sıra­daki yerini korurken, bu iki şe­hir diğer illerle aralarında farkı açarak kendi ligini oluşturdu.81 ilin 5 farklı alt endeks ve 37 değişkene göre değerlendi­rildiği ASO-İLTEK 2025 so­nuçlarına göre Ankara ve İs­tanbul’u sırasıyla Eskişehir, Kocaeli, İzmir, Kayseri, Bursa ve Sakarya takip etti.Türkiye’nin teknoloji yolcu­luğunu ve endeks sonuçları­nı değerlendirirken, teknoloji alanında çok sayıda söylem ve stratejiye rağmen, karşı­laştırılabilir ve bütüncül bir haritanın eksikliğine dikkat çeken Başkan Ardıç, ASO-İL­TEK’in bu ihtiyaçtan doğdu­ğunu ifade etti.Amacın şehirleri yarıştır­mak değil; kapasiteleri ölçmek, başarıyı görünür kılmak, risk­leri erkenden teşhis etmek ve Türkiye’nin yüksek katma de­ğerli üretime geçişini hızlan­dırmak olduğunu vurgulayan Başkan Ardıç, bu yıl ilk kez üç yıllık veri setinin analiz edildi­ğini kaydetti.Ardıç, “Hangi il­lerin yükseldiğini, hangilerinin yerinde saydığını veya sessizce irtifa kaybettiğini artık somut verilere bakarak net biçimde görebiliyoruz.

Çünkü tekno­loji tek seferlik bir sıçrama de­ğildir.

Uzun soluklu bir mara­tondur.

ASO olarak amacımız; Türkiye’nin teknoloji yolculu­ğunu yerel düzeye uzanan ve süreklilik taşıyan kurumsal bir hafızayla izlemek ve yön gös­termektir.

Bu nedenle ASO-İL­TEK’i bir yayın değil, Türki­ye’nin teknoloji navigasyonu olarak görüyoruz” dedi.“Yeni dünyada egemenliği teknoloji sağlıyor”Teknolojinin; ülkelerin ka­derini, şehirlerin yönünü ve kurumların ömrünü belirleyen ana eksen olduğunu söyleyen Seyit Ardıç, “Teknoloji artık yalnızca ekonomik bir rekabet alanı olmaktan çıkmış, ege­menliğin dili olmuştur.

Ameri­ka’da, Avrupa’da, Çin’de tekno­loji stratejik alan ilan edilmiş­tir.

Yarı iletkenlerden yapay zekâya, savunmadan yeşil tek­nolojilere kadar teknoloji artık jeopolitik bir meseledir.

Birçok ülke, teknoloji üzerine inşa edi­len yeni ekonomi, ticaret, sana­yi politikaları formüle etmek­tedir” ifadelerini kullandı.ASO-İLTEK 2025 sonuçla­rına göre Türkiye’nin tek parça bir teknoloji ülkesi olmadığını, üç farklı teknoloji katmanın­dan oluştuğunu belirten Ardıç, “Birinci katmanda Ankara ve İstanbul vardır ve bu büyük iki ilimiz 2025’te diğer tüm iller­den daha net biçimde ayrışma­ya başlamış, kendi ligini oluş­turmuştur.

Ankara teknoloji üretiminde, İstanbul ise tica­rileşmede liderliklerini pekiş­tirmiştir” değerlendirmesinde bulundu.İkinci katmanda Kocaeli, Es­kişehir, Bursa, İzmir ve Kayse­ri gibi güçlü sanayi altyapısına sahip ancak teknoloji eşikle­rinde zorlanan illerin yer aldı­ğını söyleyen Başkan Ardıç, ge­çen yıl üst ligde yer alan Eskişehir ve Kocae­li’nin bir alt kategori­ye düşmüş olmasının dikkat çekici olduğu­nu belirterek, “Bu tab­lo, güçlü üretim yapısı­nın tek başına yeterli olmadığını, dijitalleş­me ve Ar-Ge’ye hız vermeyen sanayi merkezlerinin güç kay­bettiğini gösteriyor” dedi."Teknoloji dönüşümü tabana yayılmalı"Potansiyeli olan fakat bunu harekete geçirmekte zorlanan geniş bir çeper bulunduğunu da belirten Başkan Ardıç, en alt teknoloji kategorisindeki il sa­yısının 16’dan 18’e çıkmasının teknoloji dönüşümünün taba­na yayılmasında sorun olduğu­na işaret ettiğini söyledi.Başkan Ardıç, “Bu tablo bi­ze Türkiye’nin teknoloji hari­tasında Ankara ve İstanbul’un ayrışmaya başladığına, diğer büyük sanayi kentlerinin ise zorlandığına işaret etmektedir.

İller arasındaki farkın ana ne­denini; fiber altyapı, geniş bant ve dijital erişim kalitesi oluştu­ruyor.

Üretimi güçlü ama diji­tal altyapısı zayıf iller teknolo­jik gelişmişlikte geri düşüyor” şeklinde konuştu.Ankara’nın; üniversite-ka­mu-sanayi iş birliği, nitelikli insan kaynağı, teknoparkları, teknoloji geliştirme merkezle­ri ve savunma ile havacılık baş­ta olmak üzere derin teknolo­ji üretim kabiliyeti sayesinde, Ar-Ge’yi yenilikçiliğe, yenilik­çiliği de ihracata ve katma de­ğere dönüştüren güçlü bir eko­sistem olarak Ankara örneğini veren Ardıç, “Ankara’nın top­lam ihracatı içinde yüksek tek­noloji payının yüzde 13,3 sevi­yesi ile diğer büyük sanayi ille­rinin ve Türkiye ortalamasının çok üzerinde gerçekleşmesi de, bu dönüşümün en somut gös­tergelerinden biridir” dedi.Başkan Ardıç, savunma sana­yiinin yalnızca güvenlik alanı olmadığına, ekonominin yeni­lik ve teknoloji atılımı için kuv­vetli bir kaldıraç görevi üstlen­diğine de değindi ve Ankara’nın savunma sanayiindeki biriki­minin, elektronik, yazılım, ha­vacılık ve uzay gibi birçok alana yayılan çarpan etkisi ürettiğini söy­leyerek, “Savunma sanayiinde elde etti­ğimiz yüksek katma değer, doğru strate­jiyle teknolojiye da­yalı sürdürülebilir kalkınmanın müm­kün olduğunu göstermektedir.

Asıl mesele, bu başarıyı diğer sektörlere yayabilmektir.Tür­kiye’nin kilogram başına ihra­cat değeri 1,57 dolar iken, sa­vunma ve havacılık sektöründe bu rakam tam 44 kat yüksele­rek 65 dolara çıkmaktadır.

Bu nedenle Ankara’da geliştiri­len teknoloji yalnızca belirli bir sektörü değil; Türkiye’nin yüksek katma değerli üretim kapasitesini bütünüyle ileri taşımaktadır.

Bu başarıyı sür­dürülebilir kılmak için yeni bir perspektife daha ihtiyacımız var.

Teknolojiyi üretmek kadar, insan kaynağını çekmek ve elde tutmak da kritik hale gelmiştir.Endeks sonuçları, Ankara’nın yetenek havuzunu genişletme­si ve yaşam kalitesi unsurları­nı güçlendirmesi gerektiğini de açık biçimde işaret etmektedir.

Ankara’nın teknoloji liderliği doğru adımlarla desteklendi­ğinde, Türkiye’nin geleceğini belirleyecek en kritik kaldıraç­lardan biri olacaktır.”“Dün bizi taşıyan sanayi modeli, yarın için yetersiz”Ardıç, Ankara ve İstanbul’da üretilen teknoloji gücünün Anadolu’ya yayılması gerek­tiğini vurgulayarak, “ASO-İL­TEK’in en kritik uyarılarından biri burada ortaya çıkıyor.

Ko­caeli, Eskişehir, Bursa ve İzmir gibi güçlü sanayi merkezleri­miz, dijitalleşme, Ar-Ge ve tek­noloji çıktıları aynı anda ilerle­mezse, irtifa kaybının kaçınıl­maz olduğunu gösteriyor.

Dün bizi taşıyan sanayi modeli, yarı­nın teknoloji yarışında tek ba­şına yeterli olmayacak.

Bu bir mevcut sanayi yapısı veya poli­tikası eleştirisi değildir.

Sana­yimizi daha güçlü bir geleceğe hazırlama çağrısıdır” değer­lendirmesini yaptı.Umut veren örnek şehir: KayseriUmut veren örneklerin de bulunduğunu ve Kayseri’nin bunlardan biri olduğunu belir­ten Ardıç, “Kayseri’nin patent, tasarım ve teknoloji tescille­rindeki performansı, Anado­lu’dan güçlü bir teknoloji me­sajı vermektedir.

Doğru ekosis­tem kurduğunda Anadolu’nun yüksek teknoloji ligine çıkabi­leceğini göstermektedir.Araştırma sonuçları politika yapıcılara da, iş dünyasına da ve üniversitelere de mesajlar veriyor… Araştırma sonuçları­nın herkese bulunduğu yerden daha ileriye gitme mesajı ver­diğini söyleyen Ardıç, “Politi­ka yapıcılara da, iş dünyasına da ve üniversitelere de mesaj­lar var.Tek tip teşvik anlayışı artık yeterli değildir.

İl bazın­da, veri temelli ve hedefli sa­nayi politikalarına ihtiyacımız var.

Geleneksel üretim hâlâ de­ğerli ama dijitalleşme ve yeni­likle desteklemezsek rekabetçi olamayız.

Üniversitelerin bilgi üretmesi çok kıymetlidir.

Ama o bilgi şehirle ve sanayiyle bu­luşmadıkça beklenen dönüşüm gerçekleşmez” şeklinde konuş­tu.

Türkiye’nin sorununun tek­noloji eksikliği değil, teknoloji­de eşik atlayamamak olduğunu vurgulayan Ardıç, “Teknolo­jik dönüşüm bir merdivendir.Doğru basamağa basmazsa­nız düşersiniz.

Raporumuz, bu merdivenin hangi basamakla­rının sağlam, hangilerinin ona­rım istediğini gösteriyor.

An­kara Sanayi Odası olarak biz; ülkemizin teknoloji yolculuğu­nun, sadece yeni girişimlerle değil, mevcut sanayinin dönü­şümüyle hedefine varacağına inanıyoruz” açıklaması yaptı.AA derecesi alan il sayısı 4’ten 2’ye düştüAraştırma Sektörel Yapı, Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi, Dijital Altyapı, Teknoloji Çıktıları, Yaşam Kalitesi ve İşgücü alt endeksleri olmak üzere 5 boyutta ve 37 değişkenli teknolojik gelişmişliğin analizinin yapıldığı ASO-İLTEK, Türkiye’nin teknoloji röntgenini çekiyor.Araştırma sonuçlarında 81 il teknolojik gelişmişliğine göre sıralanırken, 8 derecede değerlendiriliyor.Endeksin 2025 sonuçlarında ilk 2 sırayı AA derecesi ile Ankara ve İstanbul aldı.

Geçen yıl 4 ilin bulunduğu AA derecesindeki il sayısı bu yıl 2’ye düştü.

Sanayi şehirleri olan üçüncü sıradaki Eskişehir ve dördüncü Kocaeli, bu yıl BA derecesine geriledi.

Bu illeri sırasıyla BB derecesindeki İzmir, Kayseri, Bursa ve CB derecesindeki Sakarya takip etti. 55 il derecesini korudu. 14 il yüksek performansla derecesini yükseltirken, 12 ilin derecesi ise düştü.Son 2 yılda Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi ve Teknoloji Çıktıları alt endekslerinde yükselen Kayseri, genel endekste 2 basamak yukarıya çıktı.

Kayseri’nin patent ve tasarım sayısındaki performansı Anadolu’dan güçlü bir teknoloji mesajı olarak dikkat çekti.Niğde’nin 34, Iğdır’ın 30 basamak yükselmesi de endeksin dikkat çeken sonuçları arasında yer aldı.

Zayıf performans sergileyen 12 ilin teknolojik gelişmişlik düzeyi düştü.

FF derecesinde yer alan il sayısı da 16’dan 18’e çıktı.

Bu sonuç, iller arasında teknolojik eşitsizliğinin derinleştiğini, bazı illerin dipte kalma riskinin yükseldiğini gösterdi.Şehirlere göre butik politikalara ihtiyaç varRaporda, teknolojik gelişmişlik seviyesini yükselmek için politika önerilerine de yer verildi.

İllere özgü butik politikalara dikkat çekilerek; Kocaeli, Bursa, Eskişehir gibi sanayi şehirlerine özel, OSB odaklı dijitalleşme ve yeşil dönüşüm programları uygulanması, Antalya ve Muğla’da küresel yetenekleri çekecek Teknoloji Serbest Bölgeleri oluşturulması, savunma sanayii teknoloji birikimini diğer sektörlere aktaracak kurumsal bir yapı oluşturulması, Kayseri, Adana, Kahramanmaraş ve Gaziantep gibi üretim gücü yüksel illerde teknoloji arayüzlerinin etkinliğinin artırılması gerektiği belirtildi.