ABD İran'da 1953 senaryosunu tekrarlıyor: Nasıl?

ABD Avrupa’daki bazı müttefiklerinden İran içindeki olası hedeflere ilişkin istihbarat bilgileri talep etti.

Bu adım, 1953 yılında İran’da Muhammed Musaddık liderliğindeki seçilmiş hükümetin devrildiği süreci yeniden gündeme getirdi.

Söz konusu Amerikan talebi, İran’daki iç gelişmelerin nasıl ele alınacağına dair yönetim içinde yürütülen kapsamlı tartışmaların bir parçası.

Ülkede protestoların yayılması ve güvenlik önlemlerinin sürmesi bu tartışmaları daha da derinleştiriyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran hükümetine karşı protesto gösterileri düzenleyenlere desteğini dile getirdi.

Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada “Tahran’la müzakere dönemi sona erdi” ifadelerini kullanarak, İranlı yetkililerle yapılması düşünülen tüm görüşmelerin iptal edildiğini belirtti.

Bu çerçevede Beyaz Saray’da salı günü üst düzey yetkililerin katıldığı geniş kapsamlı bir toplantı düzenlendi.

Toplantıda İran’a yönelik daha sert senaryolar da dahil olmak üzere çeşitli seçenekler ele alındı.

Tarih tekerrür ediyor İran içinde bir “hedef bankası” hazırlanması talebi, 1953’te Batılı istihbarat servislerinin Tahran’daki siyasi tabloyu değiştirmedeki rolünü yeniden gündeme taşıyor.

Bugünün uluslararası koşulları farklı olsa da, doğrudan bir dış müdahaleye sürüklenme ihtimali konusunda soru işaretleri varlığını koruyor.

ABD’nin bu talebi stratejik mesajlar içeriyor.

Protestoların bastırılmasından sorumlu tutulan bazı liderler ve güvenlik kurumlarının hedef alınabileceğine dair konuşmalar yapıldığına işaret ediliyor.

Trump’ın daha önceki açıklamalarında da bu yönde imalarda bulunduğu hatırlatılıyor.

Avrupalı müttefikler ise ABD’nin talebine yanıt verip vermeme konusunda zor bir ikilemle karşı karşıya.

Böyle bir adımın devletlerin egemenliği ve uluslararası hukuk açısından sorunlu yorumlanabileceği endişesi dile getiriliyor.

Musaddık nasıl devrildi?

Muhammed Musaddık, 1953 yılında ABD ve İngiltere destekli bir istihbarat operasyonuyla iktidardan uzaklaştırıldı.

İran Başbakanı olarak en kritik adımı, ülkenin petrol kaynaklarını İngiliz kontrolünden çıkararak İran petrolünü millileştirmek oldu.

Bu karar, başta İngiltere olmak üzere Batılı güçlerin ekonomik ve stratejik çıkarlarını doğrudan tehdit etti.

Londra, Musaddık hükümetini devirmek için Washington’u ikna etmeye çalıştı ve Soğuk Savaş atmosferinde “İran’ın Sovyetler’e kayabileceği” argümanı öne çıkarıldı.

Bu süreçte ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) ile İngiliz istihbaratı (MI6) ortaklaşa Ajax Operasyonu’nu yürüttü.

Operasyon kapsamında İran’da medya manipülasyonu yapıldı, Musaddık karşıtı propaganda finanse edildi, sokak gösterileri organize edildi ve bazı askeri unsurlar rüşvetle yönlendirildi.

Amaç, ülkede kaos algısı oluşturarak Musaddık’ı “istikrarsızlık kaynağı” gibi göstermekti.

Son aşamada Şah Muhammed Rıza Pehlevi, ABD’nin açık desteğiyle devreye sokuldu.

Ordu içindeki darbe yanlısı birlikler harekete geçirildi; Musaddık tutuklandı, hükümeti düşürüldü ve uzun yıllar sürecek otoriter Şah yönetimi yeniden tesis edildi.