Haber Detayı
Filmler, kitaplar ve programlara hep konu oldu! Ayaklarımızın altındaki dünya: Ne kadar derine inebildik?
İnsanoğlunun hayal gücü, yüzyıllardır ayaklarımızın altındaki görünmez dünyaya takılıp kalmış durumda. Dünyanın merkezine doğru uzanan bilinmezlik; filmlerde, romanlarda ve belgesellerde kimi zaman tarih öncesi yaratıkların dolaştığı karanlık bir yeraltı âlemi, kimi zaman da insanlıktan çok daha eski ve gelişmiş uygarlıkların gizlendiği bir evren olarak karşımıza çıkıyor. Bu anlatılar hem büyüleyici hem de ürkütücü bir merak duygusu yaratıyor. Ancak kurgu ile bilimin yolları her zaman kesişmiyor. Gerçekte, Dünyanın derinliklerine fiziksel olarak inebilmiş olmasak da, bilim insanları gezegenimizin iç yapısını anlamak için dolaylı ama son derece güçlü yöntemler kullanıyor. Sismik dalgalar, manyetik alan ölçümleri ve jeofiziksel gözlemler sayesinde, Dünyanın içinin tek parça bir boşluk ya da gizemli bir yeraltı dünyası değil; her biri farklı özelliklere, sıcaklıklara ve davranış biçimlerine sahip katmanlardan oluştuğunu biliyoruz. İnce ve kırılgan kabuktan, milyonlarca yıl içinde akışkan gibi davranan devasa mantoya; gezegenimizi koruyan manyetik alanın kaynağı olan dış çekirdekten, aşırı sıcaklıktaki katı iç çekirdeğe kadar uzanan bu yapı, hayal gücünden çok daha karmaşık ve etkileyici bir gerçekliğe işaret ediyor.
Dünyanın iç yapısı, bilim insanlarının yüzyıllardır merak ettiği bir konu.
Her ne kadar fiziki olarak gezegenin derinliklerine inmemiş olsak da, modern bilim, çeşitli tekniklerle bu bilinmeyen dünyayı anlamaya çalışıyor.
Londra'daki University College'dan deprem bilimci Profesör Ana Ferreira, Dünya'nın dört katmanının her birinin benzersiz özelliklere sahip olduğunu belirtiyor.YER KABUĞUNUN İNCELİĞİ VE KIRILGANLIĞI Dünya'nın yer kabuğu, gezegenimizin en dış katmanıdır ve oldukça ince yapısıyla dikkat çeker.
Okyanus dibinde bu katman daha da incelirken, kıtaların altında 70 kilometreye kadar kalınlaşır.
Bu katman, üzerinde yaşadığımız, sürekli hareket eden ve kırılgan bir yüzeyi temsil eder.MAGMA VE MANTONUN AKIŞKAN YAPISI Yer kabuğunun hemen altında, yaklaşık 3.000 kilometre kalınlığında bir manto yer alır.
Manto, magma adı verilen bir tür kaya ile oluşur.
Profesör Ferreira'ya göre, magma, insan zaman ölçeklerinde katı bir kaya gibi görünse de, milyonlarca yıl boyunca aslında akışkan bir yapıya sahiptir.
Bu akışkanlık, Dünya'nın iç dinamiklerini anlamamıza yardımcı olan önemli bir faktördür.
DIŞ ÇEKİRDEK VE MANYETİK ALANIN KAYNAĞI Mantodan daha derinlerde, çoğunlukla sıvı haldeki demir ve nikelden oluşan dış çekirdek bulunur.
Bu bölge, gezegenimizin manyetik alanını üretir ve Dünya'nın çevresel korunmasında önemli bir rol oynar.
Çekirdeğin iç kısmı ise, son derece yüksek sıcaklıklarda (yaklaşık 5.500°C) katı halde bulunan demir ve nikelden oluşur.
Bu, Dünya'nın en sıcak bölgesidir ve gezegenin iç yapısındaki en derin katmanı oluşturur.DÜNYANIN DERİNLİKLERİNE İNEN İLK ADIMLAR Dünya'nın derinliklerine inmeyi başaran ilk insan, Güney Afrika'nın Johannesburg kentinin 75 kilometre güneybatısındaki Mponeng altın madeninde çalışmıştı.
Bu maden, yüzeyden 4 kilometre derinliğe inebilen bir yapıya sahipti.
Ancak, fiziksel olarak daha derinlere inmeyi başaran bir insan olmasa da, sondaj makineleri bu mümkün kıldı.
DÜNYANIN EN DERİN SONDAJI: KOLA SONDAJI Dünyanın en derin sondajı, Rusya'nın kuzeyinde Sovyetler Birliği tarafından yapılan Kola derin sondajıdır. 1992'de tamamlanan bu sondaj, 12,2 kilometre derinliğe kadar inmişti.
Bu derinlik, 37 adet Eiffel Kulesi'nin üst üste konulmasına eşdeğer bir mesafedir.
Ancak bu derinlik, Dünya'nın yer kabuğunun sadece üçte birine ulaşabilmiştir.DERİNLERE İNİRKEN KARŞILAŞILAN ZORLUKLAR Dünya'nın derinliklerine inmek, birçok teknik zorlukla karşı karşıya kalmaktadır.
Bunlardan biri, derinlere indikçe artan ısınma oranıdır.
Bu orana jeotermal gradyan denir ve kıtasal kabuk için km başına 25-32°C arasında değişir.
Diğer bir zorluk ise, derinliklerde karşılaşılan aşırı basınçtır.
Profesör Chris Jackson, sondaj çalışmalarının bu basınca karşı koymak için oldukça zorlu bir süreç olduğunu vurguluyor.SİSMİK DALGALARDAN DÜNYANIN İÇ YAPISINI KEŞFETMEK Peki, fiziksel olarak yerin derinliklerine inemediğimizde nasıl bilgi ediniyoruz?
Bunun cevabı, sismik dalgalarda yatıyor.
Depremlerle oluşan bu dalgalar, gezegenin iç yapısından geçerken farklı özellikler gösterir ve sismometrelerle ölçülür.
Bilim insanları, bu verileri ileri düzey analiz ve modelleme ile Dünyanın iç bölümlerinin görüntülerine dönüştürür.
Profesör Ferreira, bu süreci Dünya'nın tomografisini çekmek olarak tanımlıyor.DÜNYA'NIN DERİNLİKLERİ VE JEOLOJİK SÜREÇLER Dünya'nın iç yapısının incelenmesi, sadece gezegenin içsel yapısını anlamamıza değil, aynı zamanda depremler, volkanik patlamalar ve dağ oluşumu gibi jeolojik süreçleri de kavramamıza yardımcı olur.
Ferreira, Mantoyu anlamamız, jeotermal enerjiyle ilgili anlayışımızı geliştirmemize olanak tanıyabilir diyor.DÜNYA'NIN EVRİMİ VE DİĞER GEZEGENLER Ferreira ayrıca, Dünya'nın evrimine dair yapılan keşiflerin, bu bilgilerin başka gezegenlere uygulanması konusunda da önemli ipuçları sunduğuna dikkat çekiyor.
Bunu diğer gezegenleri anlamak için kullanabilir miyiz? sorusu, bilim insanlarının gezegen bilimine dair gelecekteki hedeflerini ve potansiyel keşiflerini şekillendirebilir.
