Rıza Pehlevi kimdir? İran'ın başına geçebilir mi?

İran’da 28 Aralık’tan bu yana devam eden protestolarla birlikte, 1979 Devrimi öncesinde İran’ın son veliaht prensi olan ve halen ABD’de yaşayan Rıza Pehlevi’nin adı yeniden güçlü biçimde gündeme geldi.

Protestoların başlamasından kısa süre sonra Pehlevi, perşembe ve cuma günleri için yaptığı gösteri çağrılarıyla ön plana çıkmaya çalıştı.

Söz konusu günlerde ülkede şiddetli çatışmalar, can kayıpları ve geniş çaplı tahribat yaşandı.

Bu süreçte, İran’ın farklı kentlerinde düzenlenen protesto gösterilerinde bazı grupların Pehlevi lehine sloganlar attığı görüldü.

Ancak protestoların ilk günlerinde Tahran’daki bazı üniversitelerde düzenlenen öğrenci eylemlerinde monarşi karşıtı sloganların öne çıkmış olması, Pehlevi’nin toplum içindeki konumunun tartışmalı olduğunu da ortaya koydu. 2022’deki Mahsa Amini protestolarında ön safta yer alan Sünni Kürt kentleri, bu kez gösterilere yalnızca sınırlı grevlerle katıldı.

Uzmanlara göre, Kürtlerin önemli bir bölümünün Pehlevi’ye mesafeli durmasının nedeni, Pehlevi ailesinin geçmişte Kürtlere yönelik politikalarına duyulan tepki.

Benzer bir mesafe, Arap, Azeri ve Beluç azınlıklar arasında da görülüyor.

Londra merkezli muhalif Iran International televizyonu, son yıllarda ve özellikle son protestolar sırasında Rıza Pehlevi’yi öne çıkaran yayınlarıyla dikkat çekti.

Kanal, Pehlevi’yi “İslam Cumhuriyeti sonrası İran’ı yönetebilecek en güçlü muhalif figür” olarak sunuyor.

Ancak bu yaklaşım, cumhuriyetçi, sol ve etnik temelli muhalif gruplar tarafından sert biçimde eleştiriliyor.

Bu kesimler, İran’da monarşinin yeniden kurulmasına kesin olarak karşı çıkıyor.

Rıza Pehlevi Kimdir?

Rıza Pehlevi, İran’ın son şahı Muhammed Rıza Pehlevi ile Farah Diba’nın en büyük oğludur. 30 Ekim 1960’ta Tahran’da doğdu. 1979 Devrimi’nin ardından ailesiyle birlikte İran’dan ayrıldı ve o tarihten bu yana ABD’de yaşıyor.

Ailesinde yaşanan trajediler de kamuoyunun dikkatini çekti.

Kız kardeşi Leyla Pehlevi 2001’de Londra’da, kardeşi Ali Rıza Pehlevi ise 2011’de ABD’nin Boston kentinde intihar etti.

Çocuk yaşta veliaht ilan edilen Pehlevi, gençlik yıllarında pilotluk eğitimi aldı ve ABD’de askeri havacılık eğitimi gördü.

Üniversite eğitimine Williams College’da başladı.

Siyasi Faaliyetleri Babası Muhammed Rıza Şah’ın 1980’deki ölümünün ardından siyasi faaliyetlerini yoğunlaştıran Pehlevi, 2000’li yıllarda çeşitli kitaplar yayımladı ve sivil itaatsizlik ile halk hareketlerini destekleyen görüşler savundu. 2013’te İran Ulusal Konseyi Koalisyonu’nu kurdu ancak 2017’de liderlik görevinden ayrıldı. 2019’da Avrupalı ülkelere, İran’la ticaret yerine Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne başvuru çağrısında bulundu. israil ile İlişkileri Rıza Pehlevi’nin israil ile ilişkileri uzun süredir tartışma konusu.

Nisan 2023’te israile giden Pehlevi, Başbakan Benjamin Netanyahu ve Cumhurbaşkanı Isaac Herzog ile görüştü.

Ağlama Duvarı’nda dua ederken çekilen görüntüleri geniş yankı uyandırdı.

Pehlevi, Tel Aviv’de düzenlenen basın toplantısında İran ile israil halkları arasında “karşılıklı bir dostluk” olduğunu savundu ve 2015 tarihli nükleer anlaşmanın çözüm olmadığını belirtti.

Ona göre İran’da değişim, ancak uluslararası destekle mümkün olabilir. israil gazetesi Haaretz, Ekim 2025’te yayımladığı bir haberde, Rıza Pehlevi lehine koordineli bir dijital propaganda kampanyası yürütüldüğünü öne sürdü.

Haberde, israil hükümeti tarafından finanse edilen özel bir yapının, yapay zeka ve sahte hesaplar kullanarak Pehlevi’nin imajını güçlendirmeye çalıştığı iddia edildi.

Kanada merkezli Citizen Lab verilerine dayandırılan analizlerde, israil veya bağlantılı aktörler tarafından yönetildiği öne sürülen ağların, askeri operasyonlarla eş zamanlı olarak manipülatif içerikler paylaştığı belirtildi.

Araştırmalara göre, 2022’den bu yana ve özellikle 2025’teki savaş sırasında açılan çok sayıda sahte hesap, monarşi yanlısı içerikler ve yapay zeka ile üretilmiş videolarla kamuoyunu etkilemeye çalıştı.