Sokaklar aynı dili konuşmuyor

Londra’daki meşhur Hyde Park’ın hemen yanındaki İran Büyükelçiliği’nin önünde toplanan kalabalık birkaç gündür Farsça “Cavit Şah” (Yaşasın Şah) diye bağırıyor.O kalabalığın arasından sıyrılan bir gösterici geçen cumartesi büyükelçiliğin balkonuna tırmanarak İslam Cumhuriyeti bayrağını indirip aslan ve güneş armalı eski İran bayrağını astı.Kalabalığın çoğunluğunu oluşturan ve “Kral Pehlevi” diye bağıran göstericiler sürgündeki Şah’ın oğlunun dönüp İran’ın başına geçmesini istiyor.Bunların birçoğu tıpkı Pehlevi gibi sürgündeki İranlılar.

Uzun süredir İngiltere’de yaşıyorlar ve İngiliz pasaportuna sahipler.Londra’daki İran diasporasının öncülüğünü yaptığı gösterilerde dikkat çeken birkaç unsur var:* Göstericiler, rejimin devrilmesi kadar Şah’ın geri dönmesini de istiyor.* Şah dönemi İran bayraklarına eşlik eden İsrail bayrakları azımsanamayacak kadar fazla.* Birleşik Krallık’taki Trump hareketinin sosyal medya figürleri eylemlere tam destek veriyor.İlk ikisi çok şaşırtıcı olmasa da bu son nokta biraz enteresan.Birkaç ay önce İngiliz bayraklarıyla Londra sokaklarında 150 bin kişiyi toplayıp “İngiltere İngilizlerindir” eylemi yapan Tommy Robinson sahadan gerçekleştirdiği canlı yayınlarla eylemcilere tam destek verdi.Hatta “Bütün Filistin eylemlerini yayınlayan BBC niye İranlıların demokratik eylemlerine sahip çıkmıyor” diyerek sokaklarda BBC muhabiri aradı.İngiltere’de herhangi bir göçmen görmeye katlanamayan Robinson’ın İranlı bir gruba desteğe gelmesi manidar.

Ancak İran sokaklarında gerçekte ne yaşandığını anlamak kolay değil.Bir yanda internet kesintisi diğer tarafta rejimin sosyal medya manipülasyonları olup biteni tam anlamıyla görmemizi engelliyor.Tam rakam bilinmese de ölü sayısının 2000’leri geçtiği söyleniyor.Bölgeyi iyi tanıyan gazeteciler ve akademisyenlerle konuşuyorum.

Eylemler 2022’dekilerin ötesine geçmiş vaziyette.

Rejim gösterileri bir kez daha kanla bastırmaya çalışıyor.Ama Tahran sokaklarındaki sesler Avrupa’dakilerden farklı.Rejimin meydanlara topladığı kalabalıkları bir kenara koyun.İran’daki göstericiler “Nang bar sitemkâr, çi şah başi çi rehbar” (Şah’a da Hamaney’e de yazıklar olsun) diye bağırıyor.Bu Londra’dakinden farklı bir slogan.

Eylemciler Hamaney’e de yeniden monarşiye de karşı görünüyor.

İran’daki 47 yıllık rejim sallanıyor olabilir.

Ama Tahran’dakilerin Şah’ı tekrar görmek istemediği açık.Peki ABD gerçekten böyle bir planı devreye sokar mı?Cevap ne tür bir kaosu göze aldığına göre değişir.

Ama açıkçası o senaryodan ne İran halkının ne de bölgenin yararına bir sonuç çıkar.İRAN TÜRKLERİ VE BİR AYRILIK ŞARKISI İRAN’da 25 milyonun üzerinde Türk nüfusu yaşamakta.Yüzyıldan uzun bir zaman önce Aras Nehri’nden çizilen sınır aynı milletin çocuklarını ayırdı.

Bir kısmı kuzeyde bir kısmı güneyde kaldı.İran’da bu tür kargaşa dönemlerinde gözler hemen Güney Azerbaycan’a ve Tebriz’e çevrilir.

Bugün de aynı durum geçerli.İran Türkleri hiçbir dönemde dışarıdan gelen eylemlere destek olmadı.

Ama ne şah döneminde ne de şimdiki rejimde yüzleri güldü.Bu trajediden bize kalan pek çok eser var.

En bilineni Ferhad İbrahimi’nin şiirinden bestelenen “Ayrılık” şarkısı.Barış Manço’dan Emel Sayın’a birçok sanatçının seslendirdiği hüzünlü bir aşk şarkısı gibi duran Ayrılık aslında Aras Nehri’nin ayırdığı Güney ve Kuzey Azerbaycan’ın hikâyesini anlatır.Türkçemizin unutulmaz eserlerinden birine imza atan şair Ferhad İbrahimi 2019’da aramızdan ayrıldı.

Şairi bu vesileyle bir kez daha analım.

UNUTULAN BİR BAYRAK: İRAN SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETİ SON günlerde İran’da bir de bayrak çatışması var.İslam Cumhuriyeti’nin bayrağıyla protestocuların taşıdığı devrim öncesinin Şir ü Hurşid (Aslan ve Güneş) bayrağı siyasi ayrışmanın en önemli sembolü.Aslan ve güneş figürü Safevilerden bu yana çeşitli formlarda son 500 yıldır İran’ın bayraklarında yer buldu.Fakat bu bayraklar arasında pek kimsenin hatırlamadığı çok kısa süreli bir İran bayrağı daha var: İran Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bayrağı.Kıpkırmızı bir zeminin sol üstünde Farsça “Kave” yazan bu bayrak sadece 1920 ve 21’de kullanıldı. 20. yüzyıl başında İran’ın Gilan eyaletinde Mirza Kûçek Han liderliğindeki Cengeli (Orman) hareketi, İran’ın emperyalizmden tam bağımsızlık idealiyle yola çıkan ilginç bir akım.İran Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti de Sovyetlerin desteğiyle kurulup yine Sovyetler’in İran’la anlaşmasının üzerine kısa sürede çöken bir mikro devlet.Bayrağın üzerindeki Kave yazısı, İran edebiyatının kurucu metinlerinden Şahname’deki zalim kral Dehak’a isyan eden Demirci Kave efsanesinden geliyor.

Bugün ne devleti ne de bayrağı kalsa da Mirza Kûçek Han, İran tarihinin en ilginç figürlerinden biri olarak hatırlanıyor.