Yeni besin piramidi nedir? Yeni besin piramidinde neler değişti?

ABD'nin uzun yıllardır hem bilim çevrelerinde hem de kamuoyunda yoğun şekilde eleştirilen beslenme politikaları, 7 Ocak'ta yayımlanan 2025-2030 Yeni Amerikan Beslenme Rehberi ile köklü bir dönüşüm sürecine girdi.

Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı ile Tarım Bakanlığı tarafından ortaklaşa hazırlanan rehber, klasik Amerikan besin piramidini tamamen tersine çevirerek ezber bozan bir yaklaşım sundu.

Peki, yeni besin piramidi nedir?

Yeni besin piramidinde neler değişti?

Detaylar haberimizde.

YENİ BESİN PİRAMİDİ NEDİR?

Bu yeni yaklaşımda, geçmişte piramidin tabanında yer alan karbonhidrat ağırlıklı beslenme modeli terk edilirken; et, sebze ve protein temelli gıdalar piramidin en geniş alanını oluşturdu.

Buna karşılık, şekerli ve yüksek derecede işlenmiş gıdalar en alt basamağa itilerek "kaçınılması gerekenler" kategorisine alındı.

Bu değişim, yalnızca görsel bir revizyon değil; aynı zamanda Amerikan toplumunun beslenme alışkanlıklarını kökten etkilemeyi amaçlayan yapısal bir politika değişikliği olarak değerlendiriliyor.Yeni rehber, Beyaz Saray'da düzenlenen basın toplantısında Tarım Bakanı Brooke Rollins ile birlikte, aşı karşıtlığıyla tanınan Sağlık Bakanı Robert F.

Kennedy Jr. tarafından kamuoyuna tanıtıldı.

Kennedy, konuşmasında hükümetin ilave şekere karşı açık bir mücadele başlattığını vurgulayarak, katkı maddeleri, aşırı tuz ve yüksek derecede işlenmiş gıdaların sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekti. "Gerçek gıda tüketin" mesajı, yeni beslenme rehberinin ana felsefesi olarak öne çıktı.Rehberde ayrıca yetişkin bireylerin vücut ağırlıklarına göre kilogram başına 1.2-1.6 gram protein alması önerildi.

Yağ tüketimi konusunda ise yemeklere eklenen yağlarda zeytinyağı gibi temel yağ asitleri içeren seçeneklere öncelik verilmesi istendi.

Bununla birlikte, tereyağı ve sığır yağı gibi doymuş yağ oranı yüksek ürünler de tamamen dışlanmadı; ancak "alternatif" olarak konumlandırıldı.

YENİ BESİN PİRAMİDİNDE NELER DEĞİŞTİ?

Yeni Amerikan Beslenme Rehberi ile birlikte en dikkat çekici değişim, protein ağırlıklı beslenmenin merkezde yer alması oldu.

Bu yaklaşım, yıllardır geçerliliğini yitirdiği belirtilen klasik besin piramidinin tamamen tersine çevrilmesi anlamına geliyor.

Beslenme ve Diyet Uzmanı Prof.

Dr.

Barış Öztürk'e göre, eski piramitte günlük kalorinin yaklaşık yüzde 60'ı karbonhidratlardan, yüzde 15'i ise proteinlerden geliyordu.

Protein kaynakları piramidin üst basamaklarında yer alırken, yeni modelde bu denge kökten değiştirildi.Ancak bu değişim, bilimsel çevrelerde tartışmaları da beraberinde getirdi.

Prof.

Dr.

Öztürk, Dünya Sağlık Örgütü'nün bu protein ağırlıklı yaklaşımı kabul etmediğini belirterek, günlük protein ihtiyacının bireyin kilosuna göre dengeli şekilde hesaplanması gerektiğini vurguluyor.

Aşırı protein alımının karaciğer ve böbrekler üzerinde ek yük oluşturabileceğine dikkat çekiyor.

Karbonhidratların azaltılmasını savunmakla birlikte, yeni piramidin protein odağı nedeniyle sağlıklı yağ tüketiminin arka planda kalabileceği eleştirisini getiriyor.Uzman Diyetisyen Mehtap Ersin Bayrak ise yeni piramidin temel hedefinin gerçek gıdaya erişimi teşvik etmek olduğunu ifade ediyor.

Besin değeri yüksek, doğal gıdaların diyetin merkezine yerleştirilmesi olumlu bir adım olarak görülse de, protein vurgusunun özellikle kırmızı et, tavuk, yumurta ve tam yağlı süt ürünleri üzerinden yapılması dikkat çekiyor.

Önceki rehberlere kıyasla bu ürünlerin daha az kısıtlanması, doymuş yağ alımını artırma riski taşıyor.Bayrak, sağlıklı beslenmede önceliğin bitkisel bazlı proteinler, deniz ürünleri ve yağsız etler olması gerektiğini vurguluyor.

Bitkisel proteinlerin; lif, vitamin, mineral ve antioksidan içeriği sayesinde çok yönlü faydalar sunduğuna dikkat çekiyor.

Buna karşın, rehberin bir yandan yüksek protein tüketimini teşvik ederken, diğer yandan "günlük enerjinin yüzde 10'undan fazlası doymuş yağdan gelmemeli" uyarısını yapmasının çelişkili bir tablo yarattığını belirtiyor.Yeni piramitte yalnızca protein değil, sebze, meyve ve tahıl gruplarının konumlandırılması da önemli ölçüde değişti.

Meyve tüketimi günde iki porsiyonla, sebze tüketimi ise üç porsiyonla sınırlandırıldı.

Oysa önceki beslenme modellerinde, günlük beslenmenin dörtte birinin bu gruplardan sağlanması gerektiği vurgulanıyordu.

Tahıl grubu ise işlenmiş yapısı nedeniyle ciddi biçimde azaltıldı.Uzmanlar, beslenme önerilerinin toplumların kültürel, coğrafi ve sosyoekonomik yapısına göre değişmesi gerektiğini belirterek, tek tip bir beslenme modelinin herkes için uygun olmayabileceği görüşünde birleşiyor.

Bu nedenle yeni besin piramidi, bir yandan işlenmiş gıdalarla mücadelede güçlü bir mesaj verirken, diğer yandan bilimsel ve pratik açıdan yoğun biçimde tartışılmaya devam ediyor.