İran’daki kervan

D ünyadaki 200’e yak ın ülke içinde teokrasiyle yönetilen ve 21. yüzy ılda orta ça ğ paradigmasını yaşatan sadece birka ç ülke kald ı.

İran da bunlardan birisidir.

Oysa İran’ın k ökenleri antik ça ğdaki Pers imparatorluğuna kadar uzanır.

Y üzlerce y ıl Zerd ü şt dinine inanan Persler, Arapların 7. y üzy ılda İran’ı işgal ve istila etmesiyle birlikte, baskı altında İslam dinini se çmek zorunda kald ılar.

O g ün bugündür İran’daki halkın b üyük ço ğunluğu M üslümand ır.

Ancak Persler, M üslüman olduktan sonra da uygarl ık tarihine çok önemli katk ılarda bulunmaya devam ettiler.

Ebu Cafer Harizmi, Ebu Bekir Razi, Ömer Hayyam, İbn ür Ravendi, İbn Sina, Ebu Nasır Farabi, Hafız Şirazi, Hakim Firdevsi, Sadi Şirazi, Mevlana Celaleddin Rumi gibi bilim insanları, filozoflar, matematik çiler ve edebiyatç ılar bu katkıları ortaya koyan kişilerin arasında sayılabilirler. 14. y üzy ıldan itibaren İran k ültürü ne yaz ık ki gerileme d önemine geçti, Avrupa’daki Rönesans, Reformasyon ve Ayd ınlanma devrimlerini kendi i çine ta şıyamadı.

İran kendi i çinden Mustafa Kemal Atatürk gibi devrimci ve ilerici bir lideri de ç ıkaramadığı ve bir cumhuriyet kuramadığı i çin, 20. yüzy ılda Pehlevi ailesinin monarşik d üzeniyle yönetildi.

Uzun y ıllar Fransa’da korunan ve örgütlenen Ayetullah Humeyni 1979’da İran’da İslamcı bir darbe ger çekle ştirdi ve Pehlevi ailesinin monarşik d üzenini y ıktı, onun yerine teokratik bir d üzen kurdu.

Böylece İran monarşiden teokrasiye ge çti. *** 1979’dan sonra İran’da laiklik ortadan kaldırıldı, h ükümete muhalif olan binlerce insan idam edildi, on binlerce insan hapishaneye at ıldı, milyonlarca insan ülkesini terk etmek zorunda kald ı.

İran g ünümüzde dünyan ın en acımasız diktat örlükleri aras ında yer almaktadır.

İran’da halk yıllardır h ükümetin bask ılarına karşı direnmeye çal ışmaktadır.

Ancak ülkede örgütlü bir muhalefet ve bir muhalefet lideri olmad ığı i çin, bu direni şler ve protestolar sonu ç vermedi.

İran’da para biriminin değer kaybetmesine ve ekonomik krizin derinleşmesine bağlı olarak birka ç hafta önce yeni protesto eylemleri ba şladı.

Bu sefer eylemler ülkenin tüm bölgelerine yay ıldı ve milyonlarca vatandaş sokaklara d öküldü.

ABD Devlet Ba şkanı Donald Trump gerekirse İran’ı vurabileceklerini s öyledi, ABD’de sürgünde olan devrik İran şahının oğlu Rıza Pehlevi , İran’a d önmeye haz ır olduğunu a ç ıkladı.

Monarşiden teokrasiye ge çen İran’ın monarşiye geri d önmesi bir çözüm de ğildir.

Ancak İran’ın teokratik bir diktat örlük olarak kalmas ı da doğru değildir, her şeyden önce İran halkına y önelik büyük bir haks ızlık ve adaletsizliktir.

Ayrıca İran’da y önetimin ABD müdahalesiyle devrilmesi ve yeni olu şacak h ükümetin ABD emperyalizminin hizmetine girmesi de yeni sorunlar ın ortaya ç ıkmasına neden olacaktır.

Öte yanda İranlıların ço ğunluğu teokratik baskılardan ve ekonomik krizden dolayı o kadar bunalmış durumdalar ki “ Önce iktidar devrilsin de nas ıl devrilirse devrilsin, biz kendimiz kervanı yolda d üzeltiriz” psikolojisine girmi ş durumdalar. *** İran’daki y önetimin devrilmesi ve teokratik rejimin ortadan kalkmas ı durumunda, onun yerine kurulacak yeni d üzenin nas ıl bir d üzen olaca ğı son derece önemlidir.

İran’ın ulusal b ütünlü ğ ünü ve toprak bütünlü ğ ünü korumas ı; din, mezhep ve etnik kimlik üzerinden bölünmemesi; Perslerin, Azerilerin ve Kürtlerin kendi aralar ında bir birlik ve beraberlik sağlaması ve İran’ın laik ve demokratik bir ülkeye dönü şmesi, sahte bir cumhuriyet olmaktan ç ıkıp ger çek bir cumhuriyet olmas ı, temel hedef olmalıdır.

İran’da bunu başarabilecek bir altyapının, donanımın ve bilin ç seviyesinin var olup olmad ığını yine İran halkının kendisi g österecektir.

İran artık teokrasi ve monarşi arasında sıkışıp kalmış bir ülke olmaktan ç ıkmalıdır ve tarihin akışını cesur bir bi çimde de ğiştirmelidir.