Türkiye, yapay zekâda denklemi değiştiriyor

Sevilay ÇOBANsevilay.coban@dunya.comYapay zekâ, küresel ekono­mide yalnızca bir teknolo­ji başlığı olmaktan çıkarak ülkelerin rekabet gücünü belir­leyen stratejik bir kaldıraç hali­ne geldi. 2025 itibarıyla sermaye akışlarının yönü, kurumsal dönü­şüm hızları ve yetenek rekabeti bu alanda yoğunlaşırken, Türkiye de yapay zekâ ekosisteminde kri­tik bir eşiği geride bıraktı.

Türki­ye İş Bankası bünyesinde yer alan kurumsal girişim sermaye şirke­ti ve hızlandırma programı Yapay Zekâ Fabrikası, Startups.watch ve Endeavor Türkiye katkılarıy­la hazırladığı “2025 Türk Yapay Zekâ Ekosistemi ve Global Etki Raporu”nu yayınladı.180 yapay zekâ girişimi erken aşamada yatırım aldı Rapor, Türkiye’nin artık yalnız­ca teknoloji kullanan değil, küresel ölçekte değer üreten bir aktöre dö­nüştüğünü ortaya koydu.

Rapora göre, Türkiye’de 1.188 aktif yapay zekâ girişimi faaliyet gösteriyor.

Bu girişimlerin yaklaşık %70’inin 2020 ve sonrasında kurulmuş ol­ması, ekosistemin genç ama yük­sek büyüme potansiyeline sahip bir yapı sunduğunu gösteriyor. 2024–2025 döneminde 180 girişi­min erken aşamada yatırım alma­sı, önümüzdeki yıllarda daha bü­yük ölçekli finansman turlarının ve yeni unicornların gündeme ge­lebileceğine işaret ediyor.Küresel yatırımlar rekor kırdı, seçicilik arttı Raporda dikkat çekilen en önemli başlıklardan biri, küresel yapay zekâ yatırımlarındaki dö­nüşüm. 2025’te yatırım işlem sa­yısı gerilerken, toplam yatırım hacmi tarihi zirveye ulaştı.

Bu tablo, yatırımcıların çok sayıda erken aşama girişim yerine, pazar liderliği potansiyeli taşıyan da­ha olgun şirketlere yüksek tutar­lı sermaye ayırdığını gösteriyor.

Kasım 2025 itibarıyla dünya ge­nelinde 326 yapay zekâ unicornu bulunuyor.

Unicornların %67’si Amerika kıtasında konumlanır­ken, Avrupa ve Asya hızla büyü­yen ancak rekabeti sertleşen di­ğer merkezler olarak öne çıkıyor.

Türkiye ise Insider’ın unicorn statüsüne ulaşmasıyla, Doğu ve Güneydoğu Avrupa’da bu başarıyı yakalayabilen tek ülke konumun­da bulunuyor.

Bu durum, Türki­ye’yi bölgesel yatırım stratejileri açısından kritik bir giriş noktası haline getiriyor.Diaspora fark yarattı: Yatırım medyanı 24 kat yüksek Raporda yapay zekâ diasporasının küresel etkisi de ele alınıyor. 274 Türk kuruculu yapay zekâ girişimi, ABD ve İngiltere başta olmak üzere küresel pazarlarda hızla ölçekleniyor. 2025'te diaspora girişimlerinin aldığı yatırımların medyan tutarı 2,4 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.

Bu rakam, Türkiye merkezli yapay zekâ girişimlerinin medyan yatırım tutarının 24 katı düzeyinde.

Fal.ai ve Periodic Labs gibi Türk kuruculu şirketlerin unicorn olması, diaspora ekosisteminin küresel satış, fiyatlama ve ölçekleme deneyimi açısından da yerel ekosisteme bilgi transferi sağladığını gösteriyor.Yapay Zekâ Fabrikası ekosistemin finansal omurgası olduRaporda özel bir bölümle ele alınan Yapay Zekâ Fabrikası, 2023’te kurulan ve kısa sürede ekosistemin en aktif yatırımcılarından biri haline gelen stratejik bir yapı olarak öne çıkıyor.

Bugüne kadar 30 girişime yatırım yapan Yapay Zekâ Fabrikası’nın portföyünde 52 girişim ve 1 unicorn bulunuyor.

Bu portföyün bugüne kadar çektiği toplam yatırım 546 milyon doları, toplam değerlemesi ise 5 milyar doların üzerini aşmış durumdaYapay zekâ insanın yerine değil yanında konumlanmalı Görüşlerini paylaşan İş Banka­sı Genel Müdürü Hakan Aran, yapay zekânın küresel güç den­gelerini etkileyen stratejik bir unsur haline geldiğini vurgulu­yor.

Türkiye’nin bu yarışta üretici olması gerektiğini belirten Aran, Yapay Zekâ Fabrikası, üniversite iş birlikleri ve girişim sermayesi yatırımlarıyla bu hedef için so­mut adımlar attıklarını belirtiyor.

Yapay zekânın insanın yerine de­ğil, insanın yanında konumlan­ması gerektiğini kaydedi­yor.Girişimlerin ölçeklendirme kararları hızlandı Türkiye Bilişim Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Faruk Eczacıbaşı, yapay zekâda yaşanan dönüşümü bir “anlatı değişimi” olarak tanımlarken, Endeavor Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Emre Kurttepeli, Türkiye’nin yapay zekâda altyapı üreticisi olmaktan çok, altyapı üzerinde çalışan uygulama ve çözümlere odaklanması gerektiğini vurguluyor.

T.C.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Milli Teknoloji Genel Müdürü Sadullah Uzun ise yapay zekânın, Türkiye’nin dijital egemenliğini ve Milli Teknoloji Hamlesi vizyonunu güçlendiren stratejik bir alan olduğuna işaret ediyor.

Insider CEO’su Hande Çilingir, diasporanın küresel deneyiminin, Türkiye’deki girişimlerin ürün-pazar uyumu ve ölçekleme kararlarını hızlandırdığını belirterek, “global-first” bakış açısının kalıcı rekabet avantajı yaratacağını ifade ediyor.

Yapay Zekâ Fabrikası CEO’su Can Bakır da yapay zekânın artık “bugün” olduğunu vurgulayarak, ekosistemi birleştiren ve yön veren bir yapı olarak konumlandıklarını belirtiyor.B2B ağırlığı sürüyor, mobil uygulamalar öne çıkıyorTürkiye’deki yapay zekâ girişimlerinin yaklaşık %75’i B2B odaklı çalışırken, B2C tarafındaki pay görece sınırlı.

Rapora göre, Türkiye’de GenAI alanında çözüm üreten her 4 girişimden 1’i mobil uygulama temelli çalışıyor.

Mobil oyundaki gelen küresel pazara açılma refleksi, Türk YK uygulamalarının uygulama mağazalarında üst sıralara çıkmasını sağlıyor.

Bazı girişimlerin 5 yılın altında 10 milyon $'ın üzerinde aylık tekrarlayan gelire (MRR) ulaşması, bu avantajın ekonomik karşılığını net biçimde ortaya koyuyor.2026’da uygulama ekonomisi öne çıkacakRaporda yer alan öngörüler, önümüzdeki dönemde rekabetin altyapıdan çok uygulama ve ticarileşme ekseninde şekilleneceğine işaret ediyor.

Büyük dil modelleri ve donanım tarafında küresel devlerle yarışmanın zorlaştığı bu yeni fazda, Türkiye için asıl fırsat; dikey sektörlere odaklanan, hızlı ölçeklenebilen ve küresel pazara hitap eden yapay zekâ çözümlerinde yatıyor.

Uzmanlara göre, Türkiye, genç nüfusu, güçlü mühendislik altyapısı ve giderek olgunlaşan girişimcilik ekosistemiyle yapay zekâda bölgesel bir merkez olma potansiyeline sahip.En yoğun alan: Computer Vision ve GenAITürkiye’de yapay zekâ girişimlerinin en fazla yoğunlaştığı alan Computer Vision olurken, onu Generative AI ve Conversational AI takip ediyor.

Türk diasporasında ise GenAI ve Agentic AI çözümleri daha baskın durumda.

Bu farklılaşma, yurt dışındaki girişimlerin daha çok ileri otomasyon, karar mimarisi ve ölçeklenebilir SaaS modellerine yöneldiğini gösteriyor.Kurumlar, yapay zekâya yakın yerli girişimlere mesafeliRapora özel yapılan anket çalışması, Türkiye’de kurumların %53’ünün yapay zekâyı iş süreçlerine entegre ettiğini ortaya koyuyor.

Ancak yerli yapay zekâ girişimleriyle çalışan kurumların oranı yalnızca %6,25 seviyesinde.

Bu tablo, kurumsal taraf ile girişimler arasında halen aşılması gereken önemli bir ölçek bariyeri bulunduğunu gösteriyor.