Yılların Eti Maden’i kendisi proje yapamamış, dışarıya yaptırmış, onlarda da hata çıkmış: Bir projede 118 revizyon!

Sayıştay’ın Meclis’e sunduğu Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Denetim Raporu’na göre, kurum yatırım projelerini özel şirketlere hazırlattırıyor.

Sayıştay’ın raporunda, şöyle denildi: “Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü, 30 yıla yaklaşan bir süredir yatırım projelerinin doğası gereği özgün nitelikte ve karmaşık olması sebebiyle özel sektörde uzmanlaşmış firmalara yaptırılması politikası ile hareket etmektedir.

Tesis-Mühendislik Daire Başkanlığı (TEMÜ) bünyesinde proje üretilmemekte, proje firmalarından ihale mevzuatı çerçevesinde temin edilen projelerin kontrolü ve kabulü yapılmakta ve işletme personeli (yatırım işinde kontrol teşkilatında yer alacak personel) ile projeler arasında köprü rolü üstlenilmektedir.” HATALAR ÇIKTI Ancak bu uygulama sorunları da beraberinde getirdi.

Teşekkülde yapım işlerinin incelenmesinde, “proje hatası sonucu işlerde başlangıcın gecikmesi, henüz işin başındayken revizyona gidilmesi, revizyon sebebiyle iş artışı/süre uzatımı mekanizmasının sıklıkla işletilmesi gibi sorunlar olduğu ve bu sorunların genellik arz ettiği” tespit edildi.

Proje hatalarının bir kısmının, projenin kritik noktalarında yapılan temel hatalar olduğu belirlendi.

Sayıştay’ın raporunda, yapım işlerinde karşılaşılan temel hatalardan kaynaklı proje revizyon örneklerine de yer verildi.

Buna göre bazı projelerde, “ilave etüd işleri, ilave betonarme işleri” gibi gerekçelerle proje revizyonlarına gidildi. 7 AY GECİKTİ Örneğin, projede yer alan zemin etüdünün hatalı olması nedeniyle yapım işi yüklenicisi işe başlamak istemedi.

Kendisi tarafından zemin etüdü hazırlanması ve buna göre işe başlanmasını teklif etti.

Bu doğrultuda da hareket edildi.

Henüz işin başındayken proje revizyona uğradı.

İşin başlaması 7 ay gecikti.

Ek imalatlar nedeniyle de milyonlarca liralık iş artışı yapıldı.

Başka bazı projelerde, “temel yerleşim, boyut ve güç hesaplama” hataları yapıldı.

Bu nedenle de işin süresi uzadı. 118 REVİZYON!

Yapım işlerinin genelinde revizyon sayılarının “tabloda yer verilemeyecek sayılara ve ayrıntılara” ulaştığına işaret eden Sayıştay, “Örnek olarak tabloda yer almayan Bigadiç Laboratuvar ve İSG Yapım İşi Projesi’nde 283 adet farklı imalatın konu olduğu 118 adet revizyon gerçekleştirilmiştir” dedi. ‘YAPIM SÜREÇLERİ SANCILI’ Sayıştay, şu değerlendirmeyi de yaptı: “Proje revizyonlarının sayısının fazlalığı hususuna ek olarak dikkat çeken nokta şudur ki; işin karmaşıklığı ve uzmanlaşma gerekçesiyle özel sektörden temin edilen projelerin en temel noktalarda hatalar içermesi, bu hataların da sözleşme uygulama sürecinde fark edilerek yapım işlerinin yürütüm sürecini zorlaştırmasıdır.

Gelinen noktada, proje kontrol ve kabulünde yetersizlik olması, TEMÜ’nün işletme personeliyle gerekli koordinasyonu sağlamadan proje hazırlama sürecinde katılımcı olmaktan uzak kalması, işletme personelinin ön (avan) projeleri gördükten sonra uygulama projesini işin başlanmasına az bir süre kala edinmesi ve projelere yeteri kadar hâkim olamadığı işin kontrolü olarak işe başlanması neticesinde, yapım süreçlerinin sancılı bir şekilde ilerlemesi gibi kaçınılmaz bir sonuç oluşmaktadır.” Sayıştay, özel sektörden sağlanan yatırım projelerinin proje ve yapım aşamasında etkin bir şekilde uygulanması için çeşitli önerilerde bulundu.

SÜRELER UZUYOR Denetim raporunda başka bulgulara da yer verildi.

Yatırım projelerine ilişkin yapım işlerinde, mücbir sebepler ve ulusal düzenlemeler haricinde (deprem, fiyat farkı vb.) işlerin yaygın bir biçimde uzadığı, sözleşme uygulama aşamasında ortalama beş-altı adet süre uzatımı kullanıldığı tespit edildi.

TOPLAM MALİYETİ AŞTI Sürelerin uzaması sonucu teşekkül açısından yüklenilen alternatif maliyetlerin, yatırımların toplam maliyetine göre daha yüksek olduğu tespit edildi.

Süre uzatımları milyonlarca liralık maliyet oluşturdu.

İşletmelerde bulunan üretim tesisi, idare binaları, depolar vb. yatırımların teşekkül yatırım planlamasında gelecekte herhangi bir eklentiye ihtiyaç duymayacak bir biçimde planlanmaması sonucu ihtiyaç bulunan eklentilerle ilgili sürekli yeni proje oluşturulduğu ve yeni yapım işlerine girişildiği de tespit edildi.

USTALAR GİTTİ Raporda, kurumdaki usta işçilerin emekli olduklarına da dikkat çekildi.

Rapora göre, 2025 yılında emekli aylığı hesaplamasına esas katsayıların enflasyon oranından dolayı düşmesi nedeniyle işçiler öncesinde emekli olmayı tercih etti.

Raporda, “15 Ocak (2025) öncesi - sonrası emekli olması durumlarında emekli aylığında yüzde 30’a varan fark oluşması neticesinde yaşı görece genç olmasına rağmen emekliliği hak etmiş bulunan ‘usta’ niteliğinde işçi personelin büyük çoğunluğunun emeklilik kararı alması sebebiyle üretim faaliyetlerinde darboğaz yaşanma riski oluştuğu görülmüştür” denildi.

İşletmelerde çalışan 2 bin 526 işçiden 539’u bu kapsamda emekliye ayrıldı.

Emeklilik kararı alan personel sayısının fazlalığı nedeniyle işletmelerde vardiya sorunları yaşanmaya başladı.

Üretim belli noktalarda sekteye uğradı.