Anadolu hafızayı koruyan sofra alışkanlıkları yüzyıllardır biliyordu

Demans vakalarının önümüzdeki on yıllarda hızla artması bekleniyor.

Ancak bilim insanlarına göre bu kader değil.

Son araştırmalar, hafızayı ve bilişsel sağlığı korumanın yolunun büyük ölçüde sofradan geçtiğini söylüyor.

Üstelik bu “yeni” keşif, Anadolu mutfağının yüzyıllardır bildiği bir gerçeği yeniden hatırlatıyor.Dünya genelinde demans vakalarının 2060 yılına kadar iki katına çıkması bekleniyor.

Daha çarpıcı olan ise şu: Uzmanlara göre vakaların yaklaşık yüzde 40–45’i, yaşam tarzında yapılacak değişikliklerle önlenebilir.

Son dönemde yayımlanan geniş kapsamlı klinik çalışmalar, beynin kaderinin yalnızca genetikle değil; ne yediğimiz, nasıl yediğimiz ve kiminle yediğimizle de yakından ilişkili olduğunu gösteriyor.Bilim bugün bunu “bilişsel sağlığı destekleyen yaşam tarzı” olarak adlandırıyor.

Anadolu ise bu bilgiyi yüzyıllardır sofra kültürü üzerinden uyguluyor.SOFRA, YALNIZCA KARIN DOYURMAK DEĞİL, HAFIZAYI KORUMAKModern tıpta beyin sağlığını korumak için önerilen beslenme modeli MIND diyeti olarak biliniyor.

Temelinde Akdeniz ve DASH diyetlerinin birleşimi olan bu yaklaşım; sebzeler, baklagiller, zeytinyağı, kuruyemişler ve meyveleri merkeze alıyor, işlenmiş gıdaları ve kırmızı eti sınırlıyor.Bu tablo, Anadolu mutfağına yabancı değil.

Zeytinyağlılar, mercimek ve nohutla kurulan tencereler, mevsiminde toplanan otlar, cevizli salatalar ve fermente ürünler… Bugün bilimsel makalelerde “nöroprotektif beslenme” diye tarif edilen şey, Anadolu’da uzun ömrün sessiz eşlikçisiydi.Araştırmalar, özellikle işlenmiş etlerin bilişsel gerilemeyi hızlandırabileceğini; buna karşılık bakliyat ve kuruyemişlerin demans riskini azaltabileceğini ortaya koyuyor.

Kısacası mesele yalnızca ne yediğimiz değil, neyi neyle değiştirdiğimiz.YALNIZ YEMEK, YALNIZ HAFIZADemans riskini artıran en güçlü faktörlerden biri de yalnızlık.

Son çalışmalar, sosyal bağları güçlü olan bireylerde bilişsel gerilemenin daha yavaş seyrettiğini gösteriyor.Anadolu’da sofra, bireysel bir eylem değil; toplumsal bir ritüel.

Uzayan akşam yemekleri, kalabalık aile sofraları, imece usulü kurulan masalar, kahve ve çay etrafında yapılan sohbetler… Tüm bunlar yalnızca ruhu değil, beyni de besliyor.Bilimsel dilde “sosyal etkileşim” olarak tanımlanan bu unsur, geleneksel mutfak kültüründe birlikte yemek yeme pratiği olarak karşılık buluyor.ALKOL, ÖLÇÜ VE RİTÜEL MESELESİSon araştırmalar, az miktarda alkol tüketiminin bile demans riskini artırabileceğini gösteriyor.

Bu bulgular, yıllardır süren “ölçülü alkol faydalıdır” anlatısını sorgulatıyor.Anadolu’nun geleneksel içki kültürü ise sarhoşluk değil, ölçü ve ritüel üzerine kurulu.

Rakı ya da şarap, çoğu zaman sofranın merkezinde değil; sohbetin eşlikçisi.

Asıl ağırlık mezenin, yemeğin ve muhabbetin üzerinde.Bu yönüyle geleneksel sofra, modern bilimin bugün yeniden altını çizdiği denge fikrine oldukça yakın duruyor.Müzik, sohbet, kahve molaları… Beyni koruyan faktörler yalnızca besinlerden ibaret değil.

Tat, koku ve sesle kurulan bağlar, hafızanın en güçlü tetikleyicileri arasında.Türk kahvesi, menengiç, tarhana çorbası ya da taze ekmek kokusu… Bunlar yalnızca damakta değil, bellekte de iz bırakıyor.

Hafıza dediğimiz şey biraz da tatların arşivi.BİLİM VE MUTFAK AYNI YERDE BULUŞUYORBugün bilim, düzenli hareketten kaliteli uykuya, sosyal bağlardan sağlıklı beslenmeye uzanan bir “beyin sağlığı reçetesi” sunuyor.

Anadolu mutfağı ve sofra kültürü ise bu reçeteyi yüzyıllardır, adı konmadan uyguluyor.Belki de mesele yeni mucizeler aramak değil; unutulan alışkanlıkları hatırlamak.

Yavaş yemek, birlikte yemek, mevsiminde yemek ve doğayla bağını koparmayan bir mutfak kültürü… Beyni besleyen en güçlü silah, halen sofrada duruyor.Odatv.com