Türkiye-İsrail İlişkileri ve F-35 Programı Üzerindeki Gerilim

İsrail ile Türkiye arasında Gazze savaşıyla giderek gerilen ilişkiler, Ankara'nın F-35 programına dönüş için Washington'la yürüttüğü sürece de yansıdı.

İsrail, Türkiye'nin F-35 satın almasına karşı çıktığını saklamıyor.Türkiye ise F-35 programına dönüş için olumlu mesaj veren Trump yönetiminin somut adım atmasını istiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 5 Ocak'ta Trump ile yaptığı görüşme öncesinde F-35'lerin NATO güvenliği açısından önemine dikkat çekti.Konunun iki liderin görüşmesinde de gündeme geldiği düşünülüyor.Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri almasının ardından 2019'da F-35 programından çıkarılmıştı.

Ankara programa dönmek ve parasını ödediği ilk altı savaş uçağını teslim almak istiyor.

İsrail neden karşı çıkıyor?İsrail, 2000 senesinde oluşturulan uluslararası F-35 programının bir parçası ve başta sensörler ve elektronik savaş sistemleri gibi önemli parçaların üreticileri arasında.İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Sharren Haskel, Yunan Kathimerini gazetesine 5 Ocak'ta verdiği röportajda F-35'lerin Türkiye'ye olası satışı konusunda çekinceleri olduğunu kayda geçirdi.Haskel, F-35 savaş uçaklarında birçok İsrail teknolojisinin kullanıldığını, ABD satma kararı verse bile İsrail'in bu teknolojiyi Türkiye ile paylaşma niyetinde olmadığını kaydetti.

Haskel aynı röportajda ABD Başkanı Trump'ın Türkiye'ye F-35 verilmesi konusunu "ciddi düşündüklerini" söylemesinden kaygı duyduklarını da kaydetti.Trump 29 Aralık'ta İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada İsrail'in F-35 konusundaki çekincelerinin bir engel oluşturmadığı mesajını vermişti.Trump aynı toplantıda hem kendisinin hem de Netanyahu'nun Erdoğan'a saygı duyduğunu söylemişti.Ayrıca Türkiye ile İsrail arasında bir sorun olmayacağını belirtti, Türkiye'nin F-35'leri "asla" İsrail'e karşı kullanmayacağını ifade etmişti.ABD, Türkiye-İsrail ilişkilerinde yumuşama istiyorBu olumlu tavra karşın Washington'un F-35'ler konusunda adım atmak için Ankara'dan bazı beklentileri var.

S-400 savunma sistemlerine ilişkin bir formül bulunmasının yanı sıra Türkiye-İsrail ilişkilerinde yumuşama da sürecin önemli aşamalarından birini oluşturuyor.ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack'ın son dönemde ele aldığı konular arasında iki ülke arasındaki gerginliğin azaltılmasının da yer aldığı kaydediliyor.Barrack'ın 15 Aralık'ta Netanyahu ile Kudüs'te yaptığı görüşmede özellikle Gazze barış anlaşmasının ikinci aşamasının uygulanması konusunu ele aldığı, bu kapsamda Türkiye'nin Uluslararası İstikrar Gücü'ne (UİG) katılımının önemine işaret ettiği belirtiliyor.İsrail'in Türkiye'nin UİG'ye katılımı konusundaki vetosunu kaldırmasının hem anlaşmanın ikinci aşamasının uygulanması açısından hem de Türkiye ve İsrail arasındaki gerilimin azaltılması açısından yararlı olacağı Washington'da yapılan değerlendirmeler arasında.Erdoğan: NATO için önemliErdoğan'ın 2026'da Trump ile yaptığı ilk görüşme de bu açıdan önemli oldu.

ABD Başkanı ile görüşmesinden hemen önce Bloomberg'in sorularını yanıtlayan Erdoğan, ilişkilerde önemli yer tutan F-35 ve Gazze konularına değindi.

Erdoğan, "Türkiye'nin bedelini ödediği F-35 uçaklarını teslim alması ve programa yeniden dahil edilmesi iki stratejik ortak olan Türkiye ve ABD'nin yanı sıra NATO'nun güvenliği için de önemli ve gereklidir" ifadelerini kullandı.

Erdoğan'ın açıklamasının Trump'ın "Türkiye bu uçakları İsrail'e karşı kullanmayacak" ifadelerinin ardından gelmesi dikkat çekici bir gelişme oldu.Aynı röportajda, Türkiye'nin UİG'ye katılımı konusunda bir soruya da yanıt veren Erdoğan şöyle konuştu:"Biz hem Filistin tarafıyla derin tarihi bağlarımız hem İsrail'le geçmişte yürüttüğümüz güvenlik ve diplomasi kanalları hem de NATO üyesi bir ülke olarak bölgesel etkinliğimiz itibarıyla bu tür bir misyonun anahtar ülkesi konumundayız."Erdoğan'ın "geçmişte" ibaresini kullanmasına rağmen İsrail ile güvenlik ve diplomasi kanallarına atıfta bulunması dikkat çekti.Milli İstihbarat Teşkilatı'nın 7 Ekim 2023 saldırıları sonrasında ilişkilerin gerildiği dönemde dahi İsrail istihbarat servisi ile temas içinde kaldığı Türk kaynaklarca çeşitli zamanlarda dile getirilmişti.Türkiye'nin UİG'de ya da Gazze barış anlaşmasının uygulanmasına ilişkin başka bir mekanizmada yer alması durumunda taraflar arasında sınırlı da olsa temasın kurulmasının gerekeceği öngörülüyor.ABD'nin de hem Türkiye-İsrail ilişkilerinin daha fazla gerilime yol açmadan yumuşaması hem de Gazze sürecinin devam etmesi açısından bu yönde bir gelişme beklediği kaydediliyor.S-400 sorunu devam ediyorTrump yönetiminin göreve gelmesinin ardından Türkiye-ABD diyaloğunun önemli gündem başlıklarından biri savunma sanayi alanında iş birliğinin güçlenmesi ve Ankara'ya uygulanan yaptırımların kaldırılması oldu.Türkiye'nin ABD'den somut talepleri arasında 40 adet F-16 savaş uçağının tedariki, F-35 programına geri dönüş, yerli savaş uçağı KAAN için motorların satılması ve 2020'den bu yana yürürlükte olan "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası" (CAATSA) yaptırımlarının kaldırılması yer alıyor.Barrack'ın sık sık yaptığı açıklamalarda F-35 programına geri dönüş için olumlu bir ortamdan bahsetmesi, bu konuda 2026 başında sonuç alınabileceğini kaydetmesi dikkat çekiyor.Ancak Amerikan yasalarına göre Türkiye'nin F-35 programına geri dönüşü ya da satışı için S-400 hava savunma sistemlerinin envanterden çıkarılması gerekiyor.Bu konuda henüz resmi kaynaklarca teyit edilmiş bir formülün gündeme gelmemiş olması ve S-400'lerin kullanılmasalar da Türkiye'de kalması ayrı bir sorun olmaya devam ediyor.

İlgili haber